آسيب‌شناسي ارتجاع و تزلزل جوامع ديني از منظر قرآن با تكيه بر بافت اجتماعي و ذهني (مورد مطالعه: يهود صدر اسلام)

برخي از جوامع ديني، به رغم ادعاي دينداري، با وجود پيشرفت هاي علمي و اقتصادي، در ورطه سقوط و تباهي افتاده اند؛ زيرا، پيشرفت هاي علمي و اقتصادي به تنهايي، ضامن حفظ يك جامعه و تمدن آن نيست؛ بلكه، آنچه ضمانت حفظ جامعه و تمدن آن را به عهده دارد، داشتن تحول رو به جلو است. قرآن كريم، در مسير تحقّق تحول رو به جلو، پايبندي بر موازين ديني و شريعت را، در كنار پيشرفت‌هاي گوناگون و همه‌جانبه، از اركان اصلي حفظ جامعه مي‌داند و در اين راستا، جوامعي را برمي‌شمارد كه به‌رغم پيشرفت‌هاي متعدد، دچار تزلزل و سقوط گشتند. نمونه‌اي از جوامعي كه دچار آسيب كفرِ پس از ايمان شده، جامعه يهود است كه به رغم ادعاي ايمان به خدا و نبوت موسي(ع)، در مسير پايبندي بر موازين ديني، دچار لغزش شد، تا جايي كه انبياي الهي را كشته و در برابر پيامبر اسلام(ص) نيز ايستاد. اين پژوهش، ابتدا آسيب‌هاي گريبان‌گير جامعه يهود، كه مانع از تحوّل رو به جلو شده و به رغم پيشرفت‌هاي اقتصادي، منجر به سقوط و تزلزل اين جامعه گشته را، مورد بررسي قرار داده؛ سپس به مدد تحليل مؤلفه‌هاي بافت اجتماعي و ذهني، علت عدم توانمندي اين جامعه را، در پايبندي بر موازين ديني، تبيين نموده است. رهيافت‌ها حاكي از آن است كه، دو آسيب »دنياطلبي و قوميت گرايي «، پايبندي حاكمان، علما و آحاد جامعه يهود را، در اجراي برخي از موازين ديني و توحيدي، به ويژه تصديق نبوت خاتم(ص)، به چالش كشانده است. در نتيجه اين آسيب‌ها، جامعه يهود، از ارزش‌ها و آرمان‌هاي توحيدي و هويت اصيل ديني خود، فاصله گرفته و از تحوّل رو به جلو بازمانده و به ناهنجاري‌هاي رفتاري از قبيل: حسادت، نفاق، توطئه، كتمان و تحريف حقيقت، كفر و ايستادگي در برابر حق، مبتلا و به سقوط معنوي و مرگ تمدني دچار گرديده است.