بررسي تطابق ماهوي ذهن و عين براساس نوع رابطه ماهيت با وجود از منظرآيت الله جوادي آملي و مصباح يزدي

واقع‎نمايي يافته‎هاي ذهن و چگونگي آن، از مسائل اساسي معرفت‌شناسي است. به نظر مي‎رسد در فلسفه صدرالمتألهين، واقع‎نمايي ذهن به دو شكل كلي مطرح شده است؛ تطابق عوالم و تطابق ماهوي ميان وجود ‎ذهني و وجود‎ خارجي. اما به دليلِ گوناگوني تعابير از ماهيت در آثار صدرا، شارحان حكمت‎صدرايي به مساله چيستي ماهيت و نوع رابطه آن با وجود توجه ويژه داشته و هر كدام تحليل و تدقيق خاصي ارائه كرده‎اند. در اين مقاله به تقرير و تبيينات آيت‎الله جوادي‎آملي و استاد مصباح‎يزدي متمركز شده و سعي كرده‎ايم با روش توصيفي‎تحليلي به چگونگي تطابق ذهن و عين از ديدگاه اين دو شارح متاخر حكمت متعاليه بپردازيم؛ يافته هاي تحقيق چنين است كه ايشان با توجه به نقش ماهيت و مفاهيم ماهوي در واقع نمايي ذهن،  ملاك بودن ماهيت براي شناخت، و نوع رابطه ماهيت با وجود درحكمت صدرايي، معتقدند ماهيت صرفا ظهور ذهني داشته، در خارج هيچ تحققي ولوبالعرض ندارد و جايگاه آن فقط در ذهن است؛ از اين رو ماهيت ذهني فقط حاكيِ از واقعيت خارجي بوده و مطابقت عيني بين ماهيت ذهني و واقعيت خارجي معنا ندارد؛ بين ذهن و خارج تنها مطابقتِ‎حكايي برقرار است.