نوگرايي و رئاليسم در انديشه‌هاي سيدعظيم شيرواني و تأثير آن در محتواي نشريات قفقاز در اوايل قرن بيستم (مطالعه موردي؛ نشريه‌ي ملانصرالدين)

سيد عظيم شيرواني يكي از پيشگامان نوگرايي و رئاليسم در ميان مسلمانان قفقاز بود كه با باورهاي اشتباه و سنت گرايانه ي جامعه ي خويش به مبارزه پرداخت و با اشاعه ي انديشه هاي نوگرايانه در ايجاد مدارس نوين، تدريس علوم جديد در مدارس، مبارزه با خرافات و تعاليم سنتي موجود در جامعه در تغيير وضعيت زندگي مسلمانان قفقاز نقش مهمي داشت. انديشه هاي واقع گرايانه ي شيرواني در ميان شاگردان و هم عصران رئاليست وي مورد توجه قرار گرفت و در محتواي مطبوعات آن عصر از جمله نشريه ي ملانصرالدين انعكاس يافت. اين پژوهش برآن است تا با روش توصيفي-تحليلي و با تكيه بر منابع كتابخانه اي و آرشيوي به تأثير انديشه هاي رئاليستي سيد عظيم شيرواني در محتواي نشريه ي ملانصرالدين بپردازد. يافته هاي پژوهش حاكي از آن است كه افكار و انديشه هاي رئاليستي سيد عظيم شيرواني و اقدامات وي در راستاي تبليغ نوگرايي و رئاليسم در قفقاز نقش مهمي در توجه نشريه ملانصرالدين به واقع گرايي و اصول جديد داشت و اين نشريه با پشتوانه ي نظري انديشه هاي رئاليستي شيرواني، تأثير زيادي در مبارزه با خرافات و نيز حيات سياسي، فرهنگي و اجتماعي مسلمانان قفقاز داشت.