تفاوت روش‌شناختي فقه سياسي سنتي و فقه حكومتي

مناسبات ميان اجتهاد و سياست تاثيرات بنياديني درتحولات سياسي اجتماعي ايران معاصربه همراه داشته است به گونه اي كه دستگاه هاي فقهي و فقيهان در توليد، استقرار و يا نقد نظام هاي سياسي حاكم بر ايران نقش به سزايي داشته اند. از سويي تنوع نظريه ها و ديدگاه هاي فقيهان در حوزه سياست حاكي از تفاوت در روش ها و نگرش آنان به فرد، جامعه و دولت از منظر دين است و از سوي ديگر تحول و نوآوري در دستگاه فقه همواره با تحول در ساحت روش شناسي همراه است. از اين رو مقاله حاضر براين فرض است كه «مناسبات اجتهاد و سياست در دوره معاصر، تابعي از تحولات روش شناختي در دانش فقه و به تبع آن فقه سياسي است كه موجب گذار از فقه سياسي سنتي به رويكرد حكومتي به فقه شده است. براين اساس مهم ترين تفاوت ها عبارت اند از: تفاوت در رويكرد اجتهادي فردي و اجتماعي، محوريت فرد در مقابل محوريت اجتماع، اجتهاد بر مبناي اصاله الاباحه و اصاله الحظر، چگونگي مواجهه با نص: پرهيز از تفسيرگرايي در مقابل توسعه معناي نص، كاربرد تقيه، محوريت حق وحكم، منابع اجتهاد، توجه به بعد اجرايي احكام، توجه به ملاكات احكام، كارآمدي فقه و احكام توليدشده در تامين نياز هاي نظام سياسي، گسترش و كاربرد قواعد فقهي، ميزان مراجعه به اصول عمليه، تفاوت در فهم حكومتي از نصوص و روايات، توسعه قلمرو دين به عرصه هاي اجتماعي و اداره جامعه، محوريت فرد در مناسبات ميان فرد و دولت، توجه به مقتضيات زمان و مكان و ميزان مسيوليت فرد و دولت در تحقق شريعت.