از اتهام جعل تا دست‌نوشت مؤلف: بررسي سه فرضيه دربارۀ متن و دست‌نويس دستور المنجمين

دستور المنجمين يكي از آثار اسماعيليان نزاري است كه بنا بر بعضي شواهد درون‌متني در حدود سال پانصد هجري نوشته شده است. در بخش پاياني اين كتاب، شرحي از احوال و تواريخ زندگاني پيامبر(ص) و ائمۀ فرق مختلف شيعه، مخصوصاً ائمۀ اسماعيلي و بالأخص نزار، آمده است. همين امر، به اين كتاب جايگاه ويژه‌اي در پژوهش‌هاي اسماعيلي بخشيده است. از دستور المنجمين تنها يك نسخۀ خطي شناسايي شده كه در كتابخانۀ ملي فرانسه محفوظ است و اخيراً به‌صورت نسخه‌برگردان منتشر شده است. محمد قزويني در نوشته‌هايش پيرامون دستور المنجمين و دست‌نويس آن، سه فرضيه را مسلّم انگاشته است، كه عبارتند از: جعل يك روايت و در ضمن آن انتساب حديثي به امام رضا(ع) به نفع مذهب اسماعيلي از سوي مؤلف دستور المنجمين، استفاده و اقتباس عطاملك جويني از اين اثر و همين دست‌نويس در تأليف تاريخ جهانگشاي، كتابت نسخۀ يادشده به دست مؤلف و در قلعۀ الموت. مقالۀ حاضر، به بررسي آن سه فرضيه دربارۀ متن و دست‌نويس دستور المنجمين مي‌پردازد و مي‌كوشد صحت و سقم آنها را با استناد به شواهد و قرائن تعيين كند.