روش‌‌هاي استدلال عقلي در مدرسه كلامي شيراز

استنباط آموزه‌‌هاي كلامي كه يكي از مهم‌‌ترين وظايف علم كلام است، بر اساس روش‌‌هاي عقلي و نقلي صورت مي‌‌گيرد. در مقاله حاضر كه به شيوه كتابخانه‌‌اي و توصيفي گردآوري شده، روش‌‌هاي استدلال عقلي در مدرسه كلامي شيراز بررسي شده است. مدرسه‌‌اي كه به مدّت سه قرن يعني قرون هشتم، نهم و دهم كانون اصلي جمعي از متفكران و بزرگاني چون ميرسيد شريف جرجاني، صدرالدين دشتكي، جلال‌‌الدين دواني، غياث‌‌الدين منصور دشتكي، محقق خفري و... بوده است. با توصيف و تحليل استدلال‌‌هاي عقلي به‌‌كار رفته در دفاع از عقايد وكتب كلامي موجود در اين مدرسه مي‌‌توان به متكلم- فيلسوف بودن انديشمندان اين مدرسه پي برد و به كشف روش‌‌هاي استدلال عقلي آنان در استنباط گزاره‌‌هاي كلامي پرداخت. اين مدرسه كلامي به جهت سابقه تأسيس آن به دست برخي متكلمان سني و سپس تغيير رويكرد به مذهب شيعي، از عقل عملي استفاده چنداني در مسائل اعتقادي نداشته است، ولي از عقل نظري با روش‌‌هايي همچون استحاله دور، تسلسل و ترجيح بلامرجح و براهيني چون برهان خلف، لم و ان، سبر و تقسيم، تضايف، واحد و مجموع، تطبيق و همچنين استلزام‌‌گيري عقلي بهره گرفته است.