واكاوي شبهه دور و مصادره به مطلوب بر ادله اصالت وجود

فلسفه اسلامي با مباني هستي‌شناخت، اساسي‌ترين پايه‌هاي الهيات عقلاني را پايه‌ريزي كرده است. تشكيك و ترديد در اين اصول، لطمه جبران‌ناپذيري بر الهيات به معناي اخص وارد مي‌سازد و آن را وارد مسير ديگر با نتايج دگرگون مي‌سازد. در بين همه اصول محوري هستي‌شناخت، اصالت وجود نقش برجسته، نمايان و بي‌بديل دارد. حكمت متعاليه با شناخت نقش مؤثر اين اصل، به تثبيت آن پرداخته است. مخالفان با آن، بر اثر برخي نتايج ناسازگار با پيش‌فرض‌هايشان، همانند وحدت وجود، به خدشه و القاء شبهه در ادله آن روي آورده‌اند. عمده‌ترين شبهه، اتهام دور و مصادره به مطلوب از سوي طيفي به ظاهر نامتجانس اعم از فلسفه‌ستيزان و برخي تفكيك‌گرايان با روش جدل‌گرايانه است. در اين فرصت به چهار دليل، عطف توجه خواهد شد كه در مظان اين شبهه قرار گرفته است. اين ادله عبارت‌اند از: برهان خيريت وجود، برهان مبتني بر تفاوت آثار وجود خارجي با وجود ذهني، برهان مبتني بر امتناع تشكيك در ماهيت، و برهان حركت اشتدادي. با طرح مفاد و مطلوب اين ادله، محتواي شبهه نيز نسبت به آن‌ها محك زده خواهد شد. واكاوي نشان از اين دارد كه شبهه‌زايي ناشي از عدم توجه كافي به مبادي اين ادله است.