بررسي تطبيقي «اِسماع و سماع موتي» در تفاسير فريقين

در اين پژوهش، آيات قرآني كه دلالت بر «عدم اِسماع اموات» دارد، از ديدگاه مفسران شيعه و اهل سنت مورد بررسي قرار گرفته تا ديدگاه صحيح در اين خصوص از صدر اسلام تا به حال مشخص شود و روشن گردد كه ديدگاه‌هاي انحرافي از چه زماني به اعتقادات مسلمانان وارد شده است. اين پژوهش با استفاده از روش كتابخانه‌اي و با بررسي آيات قرآنيِ مورد استدلال منكران قدرت شنيداري مردگان و تفاسير شيعه و اهل سنت به اين نتيجه رسيده كه واژه «موت» و «سمع» داراي معاني مختلفي بوده و در آيات مورد نظر، «موت» به معناي مرگ قلب و نيروي عاقله بوده و واژه «سمع» نه به معناي شنيدن حسي، بلكه به معناي فهم و درك مي‌باشد و اين آيات اشاره دارد به عدم فهم و درك آيات الهي توسط كساني كه دل آن‌ها مرده است. حاصل پژوهش اين است كه تا قرن هفتم، هيچ مفسري ادعاي عدم شنيدن مردگان را نكرده و اين انديشه، بعد از آن و پس از ترويج و اشتهار تفكرات ابن تيميه به مباحث اسلامي راه پيدا كرده و يك باور اصيل اسلامي نيست و بر فرض كه چنين دلالتي در آيه باشد، صيغه «لا تسمع» بر عدم شنيدن مردگان دلالتي ندارد، بلكه بر عدم قدرت صدازنندۀ مردگان بر اِسماع و شنواندن آنان دلالت خواهد كرد و هيچ ملازمه‌اي بين عدم قدرت اِسماع با عدم توان سماع مردگان وجود ندارد.