اعتبارسنجي نظريه اعجاز روان‌شناختي قرآن با تأكيد بر آراء امين خولي

«اعجاز قرآن» از مباحث مورد اعتناي اساطين علوم قرآن بوده و يكي از نظرياتي كه در اين باره مطرح كرده‌اند، نظريه «اعجاز روان‌شناختي» است. جستار پيش رو كه از نوع تحقيقات كتابخانه‌اي است، اعجاز روان‌شناختي قرآن را با روشي توصيفي ـ تحليلي، از منظر «امين خولي» محقق معاصر مصري، بررسي كرده است. نتيجه آنكه از نگاه خولي، اعجاز روان‌شناختي، يكي از وجوه اعجاز ادبي ـ بياني قرآن محسوب مي‌شود و مراد از آن، اين است كه قرآن با هدفِ پرورش انسان و اصلاح جامعه، در دعوت خويش زواياي پنهان نفس آدمي را مدّنظر داشته و شناخت عميق قرآن از اين زوايا ـ‌كه گزاره‌هاي علمي روز از روان انسان نيز آن را تأييد مي‌كنندـ نشان از الهي بودن قرآن و اعجاز آن دارد. با اين حال، نظريه خولي با چند اشكال و ابهام مواجه است: نخست آنكه مقدماتي كه براي نظريه خود پي‌ريزي كرده است، در برخي ابعاد و اجزاء با يكديگر سازگاري ندارند؛ دوم آنكه مباني ديدگاه وي با برخي از ضروريات دين منافات دارد؛ سوم آنكه وي برخي از مفاهيم كليدي نظريه خود را تبيين نكرده است؛ و چهارم آنكه شواهد نظريه‌اش از بُعد كمّي و كيفي ناتمام است.