تاريخ‌نگاري گَرديزي در زين الاخبار: رويكرد و روش

عبدالحي گَرديزي نويسنده زين‌الاخبار يا تاريخ گرديزي از جمله آخرين مورخان دوره نخست غزنوي است. اين مقاله بر آن است تا رويكرد و روش گرديزي در تاريخ نگاري را واكاود و بازنمايد. اگرچه  گرديزي به ظاهر تاريخ خود را در شمايل تاريخي عمومي نگاشته، اما بخش هايي از آن تاريخ سلسله اي و محلّي است. گرديزي برخلاف بسياري از مورخان سنتي و احتمالا متأثر از رويكرد و آثار ابوريحان بيروني به موضوعات و مباحث اجتماعي و قوم شناسي پرداخته و در اين زمينه گزارش هاي ارزنده و سودمندي به دست داده‌است. در روايت هاي گرديزي گاه رگه هايي از تساهل مذهبي را مي توان يافت؛ اگرچه رويكرد اعتقادي او نسبت به اديان و مذاهب ديگر بي طرفانه نيست، اما نسبت به مورخان معاصراش تعصب مذهبي كمتري داشته است. گرديزي در برخي مواضع، هرچند گاه سطحي، دست به  تبيين و تحليل و نقد زده‌است، در نتيجه وي در برابر رويكرد عقلاني و نقلي موضعي ميانه را برگزيده‌است. نقطه ضعف گرديزي پايبندي بيش از حد به خلاصه نويسي است.