ارزيابي واكنش برخي ژنوتيپ‌هاي برنج (Oryza sativa L.) به تنش شوري در مرحله گياهچه اي

برنج از مهم‌ترين محصولات كشاورزي ايران و جهان است و شوري يك عامل محدود كننده مهم در توليد اين محصول است. در اين آزمايش 11 ژنوتيپ برنج به‌صورت كرت هاي خرده شده در قالب طرح پايه بلوك كامل تصادفي با 3 تكرار در تابستان 1391 در مزرعه دانشكده كشاورزي دانشگاه ياسوج، انجام گرفت. كرت اصلي تنش شوري در 4 سطح (0، 44، 88 و 132 ميلي مولار) و كرت فرعي شامل 11 ژنوتيپ برنج (غريب، محلي ياسوج، چمپا و شهري لوداب، 304، لنجان عسكري، كامفيروز، دم سياه ممسني، موسي طارم، حسن سرايي و دولار) بود. صفات مورد ارزيابي شامل شاخص هاي فلورسانس كلروفيل (به ترتيب F0 ، Fm ، Fv و Fv/Fm)، سبزينگي، قندهاي محلول، پرولين و پروتئين برگ و عملكرد دانه بودند. نتايج حاصل از تجزيه واريانس نشان داد كه صفات شاخص هاي فلورسانس كلروفيل (به ترتيب F0 ، Fm ، Fv و Fv/Fm)، سبزينگي، قندهاي محلول، پرولين و پروتئين برگ تحت تأثير اثر متقابل شوري و ژنوتيپ قرار گرفتند. با افزايش شدت تنش، تجمع پرولين، پروتئين و قندهاي محلول برگ در گياهان تحت سطوح شوري افزايش يافت، ولي ژنوتيپ ها از اين نظر با هم اختلاف داشتند. افزايش سطح تنش شوري سبب كاهش محتواي نسبي كلروفيل و عملكرد دانه گرديد. مقايسه ميانگين هاي ژنوتيپ هاي برنج نشان داد كه بيشترين عملكرد دانه مربوط به ژنوتيپ لنجان عسكري و كمترين آن به ژنوتيپ دولار تعلق داشت. در تجزيه خوشه اي با روش حداقل واريانس وارد در شرايط تنش شوري، ژنوتيپ ها در 4 گروه قرار گرفتند و بالاترين فاصله ژنتيكي بين خوشه اول و چهارم مشاهده شد كه مي توان از ژنوتيپ هاي اين دو خوشه براي برنامه اصلاحي مثل هتروزيس و تفكيك متجاوز استفاده كرد.