جايگاه زنان در سياست نامه خواجه نظام‌الملك براساس نظريۀ تحليل گفتمان انتقادي فركلاف

امروزه وضعيت زنان در هر كشوري شاخصي مهم جهت بررسي رشد و توسعه انساني در آن كشور محسوب مي‏شود. در‌واقع، بررسي پيشينه تاريخي جايگاه زنان تاريخچه فراز و فرود حيات فردي و اجتماعي آنان را روشن و مسير ايشان را در راه رسيدن به توسعه آشكار مي‏كند. اما آنچه ‏چنين مطالعاتي را كامل‏تر مي‏كند، بررسي واكنش مردان سياستمدار در هر دوره تاريخي نسبت به حضور و فعاليت‏هاي اجتماعي زنان آن دوره است. به اين منظور، در اين مقاله كتاب سياست‌نامه خواجه نظام‏الملك طوسي، وزير مقتدر سلجوقيان در قرن پنجم هجري، براي مطالعه وضعيت زنان اين دوره تاريخي و همچنين شناخت ديدگاه‏هاي نظام‌الملك درباره ايشان برگزيده شده است. اين پژوهش با روش توصيفي‌ـ تحليلي و براساس نظريه تحليل گفتمان انتقادي فركلاف و در سه سطح واژگان، تفسير و تبيين صورت گرفته است. سؤال‏هايي كه اين پژوهش در پي پاسخ گفتن به آن‌هاست عبارت‌اند از: حضور زنان در سياست‌نامه چگونه است؟ خواجه نظام‌الملك چه واكنشي به حضور ايشان نشان مي‏دهد؟ و علت واكنش‏هاي وي چيست؟ نتايج پژوهش حاكي از آن است كه برخلاف نظر برخي پژوهشگران، خواجه نظام‌الملك به‌طور‌كلي نگاه منفي به نوع زنان ندارد، اما دخالت‏هاي بعضي زنان دربار، به‌ويژه تركان‌خاتون، همسر ملكشاه سلجوقي، در امر سلطنت و حوزه اقتدار وزير سبب مي‏شده وي براي حفظ قدرت و سلطه سياسي خود و طرد مخالفان و رقباي سياسي، به انتقادهاي كوبنده از زنان و برحذر داشتن سلطان از نفوذ ايشان بپردازد.