ارزيابي ديدگاه جان ونزبرو درباره سنت‌هاي قرآن

به باور ونزبرو چارچوب وحي حاوي شماري از سنت‌هاست كه در سه فرم بداهتي، استسفاري و نقلي براي معرفي درون‌مايه‌هاي اصلي توحيدي قرآن به‌كاررفته و از دامنه نسبتاً محدودي از لغات و قطعات غير مرتبط تشكيل شده‌اند. ازآنجاكه ونزبرو با روش تحليل ادبي به بررسي پرداخته است، اين مقاله نيز با بهره‌گيري از همين روش، به تبيين و ارزيابي فرضيات وي در اين سه فرم مي‌پردازد: نخست، فرم بداهتي: در دو كليدواژه «قل» و «يا ايّها»: به‌منظور صحت‌سنجي اين فرم، امكان انتساب يا جايگزيني كلام بشر (به‌طور ويژه بيانات نبوي) با سخنان خداوند و ارتباط ميان «يا بني‌آدم» و «ابن آدم» موردبحث قرار مي‌گيرد؛ دوم، فرم استسفاري: در كليدواژگاني چون «ربّي، ربّنا»؛ «الّلهم»؛ «الحمدلله، له الحمد، بحمد ربّكَ، بحمدكَ و.. يا سبحان الّله، سبحان الذي، سبحان ربك، سبحانكَ و...» و حرف تأكيد «ايا». براي ارزيابي اين فرم به بررسي كليدواژگان و تطبيق ميان مناسك اسلامي و اعمال جاهلي اقدام مي‌شود؛ زيرا ونزبرو اعمال عبادي پيش از اسلام را منبع اشارات قرآني در اين فرم مي‌شمرد و بر اين باور است كه مناسك اسلامي همچون «طواف»، «وقوف»، «قرباني» و «حج» از عهد ميان خدا با ابراهيم (ع) و اسماعيل (ع) در مكه اخذ گرديده و با برخي از رسوم بيگانه و تحرف شده آميخته ‌شده ‌است؛ سوم، فرم نقلي: براي بررسي اين فرم به ارزيابي ادعاهاي ونزبرو درباره داستان‌ها و تطبيق ميان داستان‌هاي قرآن و كتب مقدس پرداخته مي‌شود؛ زيرا وي اين فرم را دربردارنده مجموعه‌اي از داستان‌ها مي‌داند كه بيان دوباره و بدون بازسازي داستان‌هاي عهدين هستند و با كمك شمار محدودي از قواعد بلاغي به‌گونه‌اي از يكپارچگي ساختاري دست‌يافته‌اند.