تغييرات مكاني سنجه‌هاي سيماي سرزمين در پوشش گياهي جوامع حاشيه متأثر از نوع كاربري اراضي در رودخانه قره‌سو استان اردبيل

فعاليت‌هاي طبيعي و مخرب بر رودخانه‌ها باعث تخريب پوشش گياهي و فرسايش كناره‌هاي آن شده و ممكن است پيامدي جبران‌ناپذيري داشته باشد. اين پژوهش با هدف بررسي تغييرات مكاني پوشش گياهي جوامع حاشيه رودخانه قره‌سو استان اردبيل براساس سنجه‌هاي سيماي سرزمين و با در نظر گرفتن معيارهاي مربوط به الگو و ويژگي‌هاي سيماي سرزمين در سطح سيما و لكه انجام شد. در ابتدا مقايسه ميانگين بين سنجه‌هاي مختلف سيماي سرزمين در چهار كاربري اراضي مختلف با استفاده از آناليز واريانس انجام گرديد، سپس براي تعيين تفاوت معني‌داري بين مقادير سنجه‌ها، از تحليل واريانس يك طرفه به روش دانت استفاده شد. براساس نتايج، مقادير ميانگين تغييرات سنجه CONTAG در بازه‌هاي مختلف مطالعاتي و كاربري‌هاي اراضي‌ مختلف بين 0.00 تا 69.80 به‌ دست آمد. حداقل و حداكثر مقادير ميانگين مربوط به بازه با كاربري مسكوني و مرتع (0.00) و باغ با مقدار (69.80) است. ميانگين تغييرات شاخص (SPLIT) در بازه با كاربري اراضي مختلف بين 9.93 تا 27.97 به ‌دست آمد، كه اگرچه لكه‌هاي حاشيه رودخانه در بازه با كاربري اراضي باغ داراي بيشترين پيوستگي است اما به‌ حالت تكه درآمده و گسستگي بين لكه‌هاي حاشيه رودخانه افزايش يافته است؛ همچنين نتايج شاخص تجمع (AI) نشان داد كه لكه‌ها در بازه‌هاي مختلف مطالعاتي و كاربري‌هاي اراضي‌ مختلف پيوستگي بالايي دارند. در سطح لكه ميانگين مقدار سنجه AREA_CPS براي رودخانه قره‌سو استان اردبيل بين 25.75 تا 36.96 به‌‌دست آمد. مقادير سنجه ENN از 25.75 (بازه با كاربري كشاورزي) تا 39.96 (بازه با كاربري باغ) متغير است. در مجموع بين كاربري باغ با ساير كاربري‌ها تفاوت معني‌داري در سطح لكه و سيما وجود دارد. وجود و پيوستگي جوامع حاشيه رودخانه از عوامل ايجاد پيچيدگي و تنوع بخشيدن به اكوسيستم رودخانه است، لذا حفظ و احياي پوشش گياهــي حـاشيـه رودخانه مي‌تواند علاوه بر حفظ و تقويت ارزش‌هاي محيط زيستي، از شدت خسارت‌هاي ناشي از تغيير مسير رودخانه و نيز وقوع سيلاب بكاهد. پيشنهاد مي‌شود براي جلوگيري از تخريب بيشتر از طريق لكه‌هاي انسان ساخت و كشاورزي، حريم جوامع حاشيه رودانه رعايت شود.