بازساماني ديدگاه‌ها و گونه‌هاي ساختارشكني لفظي و ادبي در فواصل قرآن

قرآن از ويژگي‌ها و قابليت‌هاي كلام عرب به بهترين شيوه استفاده كرده است. تناسب كه هم‌شكلي و هم‌آهنگي در كلام است و آن را زيباتر، دلنشين‌تر و مؤثرتر مي‌كند، در بالاترين حد خود در قرآن وجود دارد. از جمله موارد تناسب در فواصل يعني حروف پاياني آيات است كه باعث نظم‌بخشي و هم‌بستگي آيات يك سوره مي‌شود. از اهميت هم‌آهنگي و تناسب فواصل آيات آن است كه هر كجا اين هماهنگي با قواعد و هنجارهاي لفظي و ادبي آنها در تضاد بوده، ساختارشكني كرده و فراهنجاري‌هايي ارائه كرده كه چشم و گوش هر قاري و شنونده‌اي را مجذوب خود ساخته است. اما جاي اين سؤال وجود دارد كه آيا اين ساختارشكني‌ها در گونه‌هاي محدود و مشخصي قابل ساماندهي است؟ علت اين تغييرات چيست؟ آيا به جهت تناسب و رعايت فواصل است يا جنبه معنايي دارد؟ اين مقاله گونه‌هاي تغييرات و ساختارشكني‌هاي ادبي، بلاغي و واژگاني را در پنج‌ دسته «افزايش حرف»، «حذف حرف و كلمه»، «تقديم و تأخير»، «معادل‌گزيني» و «ترجيح بعضي صيغه‌ها و تركيب‌ها» ساماندهي كرده است. همچنين به شيوه توصيفي تحليلي انتقادي سعي شده است گزارشي از ديدگاه‌هاي اصلي موجود كه يا جانب تناسب و رعايت فواصل يا معنا و محتوا را گرفته‌اند، بيان گردد. جنبه نوآورانه مقاله آن است كه از طريق موردپژوهي انتقادي در تفسير تسنيم و با روش تفسير قرآن به قرآن، هدف از ساختارشكني در پايان آيات را جنبه زيباشناسانه تناسب ثابت كرده است؛ گرچه نمي‌توان جانب معناشناختي آن را نيز كاملا ناديده گرفت و براي همه موارد قاعده‌اي كلي بيان كرد.