سنجش و ارزيابي ابعاد مؤثر بر ارتقاء تاب‌‏آوري جوامع روستايي در مواجهه با خشكسالي (موردمطالعه: شهرستان سبزوار)

افزايش تاب‌‏آوري مهم‏ترين عامل جهت حفظ انعطاف‌پذيري سيستم‌هاي اجتماعي-زيست محيطي و مقابله با خشكسالي است. هدف پژوهش حاضر، ارزيابي و تحليل شاخص‌هاي مبتني بر تاب‌‏آوري جوامع روستايي در مواجهه با خشكسالي در سه روستا با شدت‏‌هاي متفاوت خشكسالي است. در اين راستا ابتدا با استفاده از نقشه‌‏هاي پهنه‏‌بندي خشكسالي بر اساس شاخص SPEI در دوره زماني ده ساله روستاهاي موجود در سه زون خشكسالي بسيار شديد، شديد و متوسط شناسايي و از هر زون يك روستا به‌صورت تصادفي انتخاب گرديد. سپس با استفاده از رويكرد پيمايشي، روش مشاهده مستقيم و بازديد ميداني، كشاورزان به‌عنوان جامعه هدف شناسايي گرديده و موردبررسي قرار گرفتند. با توجه مجموع تعداد كشاورزان در سه روستا، طبق فرمول كوكران، حجم نمونه به تعداد 105 نفر برآورد گرديد. بر اساس پرسشنامه‌هاي تاب‏‌آوري و آزمون‌هاي آماري به ارزيابي ابعاد و شاخص‌‏هاي مؤثر بر تاب‌‏آوري پرداخته شد. نتايج مدل اندازه‌گيري ليزرل بر اساس متغيرهاي سطح اول ابعاد سنجش تاب‏‌آوري نشان داد بيشترين اثرگذاري و اهميت ابعاد در ميزان تاب‏آوري متعلق به بعد زيرساختي و فيزيكي و بعد طبيعي است. ابعاد اقتصادي و مالي، اجتماعي و فرهنگي، حكمراني و مديريت، انساني و فردي به ترتيب در رتبه‏ بعدي اهميت قرار دارند. سنجش ميزان ابعاد تاب‌‏آوري در روستاهاي موردمطالعه نشان داد بعد اجتماعي و فرهنگي داراي بيشترين ميزان و بعد طبيعي داراي كمترين ميزان در روستاهاي موردمطالعه در اين منطقه هستند. ﺗﻘﻮﻳﺖ ابعاد تأثيرگذار ﻣﻲ‌ﺗﻮاﻧﺪ ﺳﻄح ﺗﺎب‏‌آوري و انطباق‌پذيري ﺑﺎ ﺷﺮاﻳط را اﻓﺰاﻳﺶ دﻫﺪ و نقش مؤثري در به حداقل رساندن ضررهاي احتمالي در شرايط بحراني، ايفا نمايد. در اين راستا، لازم است به تصميم‌گيري و تخصيص منابع به كشاورزان منطقه در مواجهه ﺑﺎ ﻣﺨﺎﻃﺮات، توجه ويژه‌‏اي معطوف شود.