اصطلاح شناسي ابداع در الهيات اسماعيليه عصر فاطميان

هر چند كه «ابداع» مورد توجه همه فيلسوفان مسلمان بوده، اما در الهيات اسماعيليه توجه ويژه اي به آن شده است به گونه اي كه شخصيت‌ها و گروه هاي نامداري مانند نسفي، ابوحاتم رازي، سجستاني، اخوان‌الصفا، كرماني و ناصرخسرو، به تفسير آن اقدام كرده اند. اين تحقيق كه بر ديدگاه هاي اسماعيليه در دوره فاطميان محدود شده است با مراجعه به آثار آنان و به كارگيري روش هاي توصيفي و تحليلي، اين يافته ها را در اختيار خواننده قرار مي دهد: اثرپذيري الهيات اسماعيليه از نوافلاطونيان، سبب دشواري در دريافت ديدگاه آنان در خصوص مسائل مختلف از جمله ابداع، شده است؛ ميان متالهان اسماعيلي در مولفه هاي به كار رفته در تعريف ابداع يا اجمال و تفصيل اين مولفه ها و نيز در اين كه چه موجوداتي متعلق ابداع الهي هستند اختلاف نظر وجود دارد؛ هر چند كه به نظر مي رسد متالهان اسماعيلي ابداع و اختراع را متراداف مي دانند اما در الهيات آنان رابطه ابداع با مفاهيم ديگر همچون خلق، امر، انبعاث، اراده، تركيب، و صنع در هاله اي از ابهام قرار دارد.