از الزام تا نياز ذاتي: «بايد» در زبان‌هاي ايراني غربي نو

هدف اين مقاله بررسي ‌وجه‌نماييِ عناصرِ معادل »بايد « در تعدادي از زبان‌هاي ايراني غربي نو (شامل بلوچي، تاتي، سمناني، فارسي، كردي، كهنگي، گراشي، گيلكي، لري، وفسي و هورامي)، ارائۀ نقشۀ معنايي و همچنين رده‌بندي اين زبان‌ها بر مبناي يك واحد وجه‌نماست. بررسي‌ها نشان داد كه برخي از اين زبان‌ها (بلوچي گونۀ بم‌پشت و هورامي گونۀ هورامان تخت)، از عنصر قيدي، و حتي در يك مورد (كَهنگي)، از دو فعل كمكي مستقل براي بيان مفاهيم معادل »بايد « ‌بهره مي‌برند. افزون بر اين، رده‌بندي زبان‌ها با توجه به يك ويژگي معنايي، روي پيوستاري تنظيم مي‌شود كه در آن زبان‌ها به برخي از زبان‌هاي ديگر نزديك‌تر و از برخي ديگر دورتر هستند و اين خلاف رده‌بندي‌هاي متداول آن‌ها بر اساس مشخصه‌هاي نحوي ـ ساخت واژي است كه در آن‌ها زباني يا عضو يك شاخه هست يا خير. به علاوه، مشخص شد كه تماميِ عناصر موردبحث، در كنارنقش وجه‌نماي تصميمي (از نوع الزام و امكان) و وجه‌نماي معرفتي (تنها از نوع امكان) مسئوليت انتقال مفاهيم مربوط به نيازِ مشارك ـ ذاتي، الزام مشارك ـ تحميلي و الزام موقعيتي را (به منزلۀ زير مجموعۀ وجه‌نمايي پويا)، بر عهده دارند.