بازپژوهي مماثلت در كيفيت استيفاء قصاص از منظر فقه مذاهب خمسه

هرچند اصل وجود قصاص در فقه جزايي اسلام اصلي غيرقابل ترديد است، اما در مورد شرايط و احكام آن شاهد اختلاف بين فقهاي مذاهب هستيم. يكي از اين موارد اختلاف، بحث گستره حق اولياءدم و مجني عليه در كيفيت قصاص قاتل و جاني است. پرسش اين است كه آيا حق قصاص تنها محدود به پيروي از اثر جنايت است و يا اينكه گستره آن به مماثلت در كيفيت و خصوصيات جنايت نيز امتداد پيدا مي‌كند؟ به عبارت ديگر آيا اولياءدم و مجني عليه حق دارند قاتل يا جاني را به همان كيفيت كه وي اقدام به قتل يا جنايت نموده، قصاص نمايند؟ پاسخ به اين پرسش از جهات ديگري نيز از اهميت به سزايي برخوردار است، چرا كه دو بحث «قصاص از طريق اهداء عضو» و «بي‌حس كردن اعضاء در هنگام قصاص» به‌طور كامل بر بحث مماثلت در كيفيت استيفاء قصاص استوار است. يافته‌هاي پژوهش حاضر كه به شيوه توصيفي تحليلي انجام شده است نشان مي‌دهد هرچند مشهور فقهاي اماميه، حنفيه و حنابله حكم به عدم جواز مماثلت نموده‌اند، اما ادله ارائه‌شده توانايي اثبات اين مدعا را دارا نيستند و قول به جواز مماثلت مستند به ادله مستحكم‌تري است.