نقش مهندس آلبرت كاستگرخان در توسعۀ ايران دورۀ قاجار

هدف: دولت قاجار، تنها راه برون‌رفت از اوضاع نابه‌سامان كشور را نوسازي بخش‌هاي مختلف كشور، به‌ويژه در حوزۀ اقتصادي و وضع قوانين جديد در راستاي عملي‌شدن اين اهداف مي‌دانست. راه‌سازي، به‌عنوان پايه و اساس چرخۀ صنعتي‌شدن، و توليد و فروش، به‌عنوان يكي از شاخص‌هاي توسعه، مدنظر انديشه‌گران و سياست‌مداران قاجاري قرار داشت؛ بنابراين، نياز به تخصص مهندسان اروپايي، استخدام آلبرت كاستگرخان از اتريش را براي استفاده در بخش راه شوسه و راه‌آهن به‌دنبال داشت. بررسي برنامه‌ها و اقدامات كاستگرخان، مهندس اتريشي در توسعۀ خطوط ارتباطي در ايران دورۀ قاجار هدف اين مقاله است. روش / رويكرد پژوهش: اين پژوهش با استفاده از روش تحليل محتوا و براساس تحليل اسناد و مدارك آرشيوي انجام شده‌است. يافته‌ها و نتيجه‌گيري: در جريان مذاكرات نمايندگان ايران در اروپا، در فاصلۀ سال‌هاي 1270-1280ق/ 1853-1863م مذاكراتي با گروهي از مهندسان جاده‌سازي و راه‌آهن‌سازي انجام شد تا از آن‌ها به‌عنوان پيشرو در مهندسي فني استفاده شود. درنتيجه مسيو آلبرت كاستگر از اتريش و بارون دونرمان از فرانسه استخدام و راهي ايران شدند. آلبرت كاستگر با سفر به نقاط گوناگون ايران و جمع‌آوري اطلاعاتي مهم، سياست‌هاي كلي راه‌سازي دولت ايران را ترسيم كرد و در اختيار دولت قاجار قرار داد. مي‌توان او را پايه‌گذار مهندسي راه در ايران دانست. كاستگرخان راه‌هاي شوسۀ تهران -كرمانشاه، تهران- آمل و مشهد -قوچان را ساخت و طرح‌هاي راه‌آهن و سدسازي‌هاي گوناگوني به دولت ناصرالدين‌شاه پيشنهاد داد. اقدامات كاستگرخان  ناكام ماند و وقتي او ايران را ترك مي‌كرد، جاده‌هاي كشور وضعيت مناسبتري نداشت. نظام سياسي كهنۀ ايران، مشكلات امنيتي از جانب روسيه و انگلستان و قدرت‌هاي داخلي، اقتصاد دولتي، و فساد ديواني از عوامل اين ناكامي بود.