الگوي نظري عبرت‌پذيري در قرآن كريم

Theoretical model of learning in the Holy Quran

عبرت‌گيري از موضوعات مهم در اخلاق اسلامي بوده وجودِ عبرت با عبر‌ت‌پذيري متفاوت است. هدف اين پژوهش طراحي الگوي نظريِ عبرت‌پذيري است. رويكرد پژوهش، كيفي، نوع آن كتاب‌خانه‌اي و روش آن تحليل محتوا است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه عبرت به معني گذر و عبور از نامعلوم به معلوم، بازگشت به موقعيت اول و تبديل نامعلوم به معلوم است كه موجب اتخاذ تصميم متفاوت مي‌شود. در قرآن كريم از سه عنصر مؤثر در عبرت‌پذيري ياد شده كه عبارتند از: بصيرت، لبّ و خشيت. دو عنصر اول ماهيتي شناختي دارند و عنصر سوم، عاطفي و هيجاني است. از اين سه عنصر، يك الگوي دو وجهي شناختي-عاطفي به دست مي‌آيد كه از سويي به باطن امور نفوذ مي‌كند(بصيرت) و به تحليل ناب دست مي‌يابد(لبّ) و از سوي ديگر ترس ناشي از عظمت امر(خشيت)، موجب تأثيرپذيري از عبرت مي‌شود و تكليف فرد را روشن مي‌كند. نتيجه پژوهش اين كه براي بسط عبرت‌پذيري، بايد در بعد شناختي توان نفوذ با باطن امور و تحليل پيراسته از اوهام را ايجاد كرد و در بعد عاطفي، حالت ترس ناشي از ادراك عظمت و هيبت را به وجود آورد. اين مي‌تواند راهبرد فعاليت‌هاي فرهنگي، تبليغي و آموزشي را روشن كند.