تحليل واژه‌گزيني قرآني در حوزه مفاهيم تربيتي اخلاقي، با گفتمان‌كاوي حضرت رضا(ع) در «عيون اخبار الرضا(ع)»

تربيت اخلاقي از اساسي‌ترين نيازهاي جوامع بشري است؛ به طوري كه دين بدون آن در دست‌يابي به اهدافش ناتوان است. قرآن كريم و به تبع آن معصومان(ع)، اهتمام فراواني به اتمامِ مكارم اخلاق مبذول داشته‌اند. «تحليل گفتماني» به عنوان يكي از علوم بين‌رشته‌اي علوم انساني، ساز و كاري عالمانه در كشفِ ارتباط بينِ «ديدگاه‌هاي فكري اجتماعي» و «ساختارهاي گفتماني» و استخراج پيام واقعيِ لايه‌هاي زيرين متن است. پرسش اساسي مقاله كه به روش توصيفي، تحليلي و آماري نگارش يافته، چيستي ارتباط فرهنگيِ كاربست واژگان قرآني تربيتي، اخلاقي حضرت رضا(ع) با محوريت كتاب عيون است. دستاورد مقاله آن است كه 30/1 درصد از كل واژگان كتاب عيون، واژه‌هاي تربيتي و اخلاقي است كه با عنايت به اين‌كه «عيون»، تأليفي مستقل در حوزۀ تربيتي و اخلاقي نيست و مشتمل بر طيف گسترده‌اي از مطالب تاريخي، اجتماعي،‌ اعتقادي و... است، اين درصد قابل توجه است؛ همچنين اساسي‌ترين اهداف رسالت پيامبر(ص) در قالب وفورِ نسبيِ كاربست تك‌واژه‌هايي همچون: علم، ايمان،‌ صدق، طاعت، تذكّر، حكمت، ذنب، ظلم، تقوا، اصلاح، تقّرب، معرفت، بصيرت، عدالت، اخلاق و... و «واژگان متناسب و هم‌آوا»، در بيان حضرت تجلي كرده است. آمار كمّي اين كاربست‌ها، به وضوح، معنادار و نشانۀ لايه‌هاي زيرين انديشه تربيتي، اخلاقي قرآن مدّ نظر حضرت و طبقه‌بندي مفاهيم داراي اولويت در باور اين بزرگوار است.