ارزيابي بهره‌‎وري آب كشاورزي محصول برنج در مقياس حوضه‌اي براساس تبخيروتعرق واقعي در حوضه سفيدرود

بهره‌وري آب كشاورزي از جمله معيارهاي اصلي در سنجش كارايي و عملكرد مديريت سامانه هاي آبي با مصرف بالاي آب كشاورزي بوده و انتخاب شاخص‌هاي مناسب لازمه انجام ارزيابي واقعي از اين معيار در يك حوضه مي‌باشد. در اين راستا استفاده از حجم تبخيروتعرق واقعي محصولات كشاورزي مي‌تواند در محاسبه بهره‌وري آب مدنظر قرار گيرد. براي بررسي اين مهم، حوضه سفيدرود به‌عنوان منطقه مطالعاتي انتخاب گرديده و علاوه بر حجم آب آبياري، از حجم تبخيروتعرق واقعي صورت گرفته براي ارزيابي بهره‌وري آب در مقياس حوضه اي استفاده گرديد. براي اين ارزيابي از دو شاخص CPDIP (ميزان محصول توليدي به ازاي واحد آب آبياري و بارندگي موثر مصرفي) و CPDET (ميزان محصول توليدي به ازاي واحد تبخيروتعرق واقعي) استفاده شد. براي برآورد تبخيروتعرق واقعي و عملكرد در مقياس حوضه‌اي‌، از مدل جامع ارزيابي آب‌وخاك (SWAT) استفاده شد. بدين منظور ابتدا مدل مذكور با استفاده از ابزار SWATCUP و با توجه به داده‌هاي ايستگاه آب‌سنجي در سطح حوضه واسنجي و اعتبارسنجي گرديد كه مقادير R2 بين براي اين دو مرحله به ترتيب بين 0.61 تا 0.75 و 0.51 تا 0.72 به‌دست آمد. در ادامه مقادير شاخص‌هاي بهره وري آب، براي محصول برنج محاسبه گرديد. براساس نتايج تحقيق حاضر، مقادير متوسط شاخص‌هاي CPDIP و CPDET براي دوره مورد مطالعه در حوضه سفيدرود به ترتيب 0.40 و 0.99 (كيلوگرم بر مترمكعب) به‌دست آمد. لذا مقادير شاخص هاي بهره وري براساس تبخيروتعرق واقعي تقريبا 2.5 برابر مقادير شاخص‌ها بر مبناي حجم آب آبياري و بارندگي موثر مي‌باشند. بر مبناي يافته‌هاي اين پژوهش، شاخص CPDET به علت در نظر گرفتن استفاده چندين باره از تلفات نفوذ عمقي و سطحي آب در بخش‌ هاي مختلف، معيار مناسبي براي ارزيابي بهره‌وري آب كشاورزي در سطح يك حوضه مي باشد.