صورت‌بندي مفهوم خوشبختي در منطق‌ الطير بر مبناي معناشناسي واژۀ دولت

»دولت « در منطق الطير واژه‌اي كليدي است كه عطار در مواضع متعددي، نقش كانوني آن را برجسته نموده و از ظرفيت‌‌هاي معنايي اين واژه براي بيان مفاهيم آرماني و مقاصد مهم صوفيانه بهره جسته ‌‌است. از آنجا كه مفهوم دولت داراي ابهام و تيرگي معنايي بوده و مؤلفه‌هاي معنايي آن روشن نيست، بررسي معناشناختي اين واژه، و تعيين مصاديق و كاربردهاي آن در اين اثر ضرورت پيدا مي‌كند. اين مقاله بر آن است با واكاوي واژگاني كه در تلاقي با واژۀ دولت در منطق‌ الطير به كار رفته است، حوزه‌هاي معنايي و مؤلفه‌هاي معنايي آن را استخراج كرده و ضمن تحليل معناشناختي، كاربردهاي مختلف آن را در اين اثر نشان دهد. آنچه از بررسي‌ها به دست آمد، اين بود كه عمده‌ترين كاربرد واژۀ دولت در منطق‌ الطير به حوزۀ معنايي »فيض و عنايت الهي « تعلق دارد كه در سه محور »جذبه «، »رويارويي با انسان كامل « و »نجات « صورت‌بندي شده است. كاربرد ديگر واژۀ دولت متعلق به حوزۀ معنايي »تجارب عرفاني « شامل »فنا «، »انقطاع از ماسوي‌الله « و »درد طلب « است كه عطار در به‌كارگيري اين مفاهيم، مؤلفه‌هايي مانند »سُكر «، »استغراق در شهود حق « و »تطهير قلب از ماسوي‌الله « را به مفهوم دولت افزده و دايرۀ معنايي آن را گسترش داده است. با در نظر گرفتن اين دو حوزۀ معنايي، دو عنصر »اصطناع و برگزيدگي « و »تغيير از درون « را مي‌توان زيرساخت اصلي مفهوم خوشبختي در منطق‌ الطير دانست. هدف اين مقاله تحليل معناشناختي واژۀ دولت و بررسي ابعاد گوناگون آن در منطق‌ الطير است كه با روش توصيفي و تحليلي انجام گرفته‌ است.