مطالعه تطبيقي بهره‌برداري از آب رودخانه مرزي هيرمند با اصول اساسي كنوانسيون 1997 سازمان ملل متحد

بهره‌برداري و مالكيت رودخانه‌هاي مرزي از موضوعات اختلاف‌برانگيز بسياري از دولت‌ها محسوب مي‌شود. بهره‌برداري از رودخانه مرزي هيرمند يكي از موضوعات حقوقي بين ايران و افغانستان از زمان امضاي عهدنامه پاريس 1857 تاكنون بوده است. اين تحقيق باهدف مطالعه تطبيقي وضعيت حقوقي بهره‌برداري از آب رودخانه هيرمند با اصول بنيادين كنوانسيون 1997 انجام‌گرفته است. روش توصيفي – تحليلي است كه بامطالعه اسناد و متون كنوانسيون 1997 سازمان ملل متحد و معاهده بين ايران و افغانستان راجع به آب هيرمند (1351) و پروتكل‌هاي شماره 1 و 2 آن، يافته‌ها استخراج گرديده است و سپس به مقايسه تحليلي مفاد اين اسناد و نقاط قوت و ضعف هر يك پرداخته‌شده است. يافته‌هاي به‌دست‌آمده نشان مي‌دهد كه هنجارهاي بنيادي موجود در كنوانسيون 1997 در مناسبات آبي ايران و افغانستان وجود دارد و پيروي از هنجارهاي جهاني براي بهره‌برداري بهينه از رودخانه مرزي و مشترك هيرمند به‌منظور حل مسائل باقي‌مانده ضروري مي‌نمايد. نتايج پژوهش حاضر حاكي است كه ايران از بهره‌برداري منصفانه هر يك از دولت‌هاي سهيم در آبراه‌هاي مشترك حمايت كرده و بر همين مبنا با همسايگان خويش تقسيم آب كرده است. از حيث نظري، ايران به اعمال دكترين حاكميت سرزميني محدود پرداخته است و به‌عنوان دولت بالادست يا پايين‌دست، حق همسايگان خويش در بهره‌برداري از منابع آبي مشترك را به رسميت شناخته است. اصل منع ايراد خسارت و تعهد به مشاوره و تبادل اطلاعات، حل‌وفصل مسالمت‌آميز اختلافات و شيوه اين حل‌وفصل، حفظ محيط‌زيست و تأسيس نهاد دائم براي اداره امور آبراه در معاهده مرزي ايران با دولت افغانستان وجود داشته و منطبق بر كنوانسيون 1997 سازمان ملل مي‌باشد.