گونه‌هاي تأويل در تفسير طبري

بر اساس نظر مشهور، «تأويل» و «تفسير» در جامع البيان في تأويل آي القرآن طبري به يك معناستإ اما در سايه پژوهش‌هاي اخير پايه‌هاي اين فرض فروريخته است. از نوع كاربست «تأويل» در اين كتاب پيداست كه طبري دامنه «تأويل» را بسي فراخ‌تر از «تفسير» ديده است. اگر فهم در سطح تفسير، كشف و پرده‌برگرفتن از ظاهر كلام باشد اما گستره «تأويل» به طور عام و در جامع البيان به طور خاص، با «تفسير» تفاوتي آشكار دارد؛ زيرا، فهم در سطح تأويل نيازمند بررسي و ملاحظه تمام مؤلفه‌هاي تاريخي متن، از زمان، مكان، زبان و فرهنگ زمان نزول است از سوي ديگر، از مباني مهم تأويل در فرايند فهم متن، توجه به سطح مخاطبان است. با تحليل روش طبري و پيگيري اين ابعاد گونه‌هايي از تأويل، مثل: «بازگرداندن معناي ظاهر به ريشه‌هاي آن»،«ترجيح معناي محتمل، به كمك دليلي از نقل يا عقل»، «جاري ساختن پيام عام آيه در موارد مشابه در جاري زمان» در اين تفسير قابل شناسايي است. هدف اين پژوهش ارائه شواهدي گويا و شفاف از هر يك از اين گونه‌هاست تا گواهي باشد بر اين كه طبري در تبيين مراد الهي، رويكردي تأويلي به فهم اين متن مقدس داشته و درشمار معتنابهي ازآيات، به نحوآگاهانه تأويل كرده است.