واكاوي كنش هاي گفتاري در تبيين آموزه‌هاي تربيتي دعاي مكارم‌الاخلاق

دعاي مكارم الاخلاق از جمله ادعيۀ اخلاقي و تربيتي منقول از امام سجاد(ع) است كه علاوه بر معارف والا از ساختار ِزباني منسجمي نيز برخوردار است. از آنجا كه نظريۀ كنش‌گفتاري جنبۀ مهمي از كاربردشناسي زبان و به مثابه حلقه رابطي است كه نظريه‌هاي انتزاعي زبان‌شناسي را با واقعيت عيني است پيوند مي دهد، لذا واكاوي كنش‌هاي گفتاري اين دعا به عنوان متن فاخر ديني، زواياي ناپيدا و ابعاد مختلف اخلاقي و تربيتي آن را آشكارتر مي‌سازد. اين پژوهش با روش توصيفي تحليلي و بر اساس نظريه كنش گفتاري جان سرل به اين نتايج دست يافت كه از ميان كنش‌هاي گفتاري پنج‌گانه، كنش‌هاي گفتاري «ترغيبي»، «اظهاري»، «عاطفي» و نيز «تعهّدي» با هدف مشخصي در شكل‌دهي به اسلوب دعا نقش دارند. در اين ميان، كنش «ترغيبي» كه ساختار اصلي دعا را شكل مي‌دهد در قالب درخواست‌هايي براي نيل به وضعيت مطلوب است. كنش‌هاي ترغيبي كه در فرازهايي با كنش‌هاي «عاطفي» و يا «اظهاري» تركيب مي‌شوند در فرايند تربيت فردي و اجتماعي انسان، به مثابه الگويي تلّقي مي‌شوند كه مبتني بر كرامت بخشي به انسان است.