تفكيك ساحت‌هاي احساسي و ارادي تقوا در نهج البلاغه و تعامل آن‌ها با ساحت‌ها باور، كردار و گفتار

اين پژوهش با روش توصيفي – تحليلي به بررسي مفهوم تقوا در نهج البلاغه مي‌پردازد. تقوا از اصلي‌ترين مفاهيم نهج البلاغه است. مبناي اين تحليل تفكيك ساحت‌ها وجودي آدمي به سه ساحت درونيِ باورها، احساسات و خواست‌ها و دو ساحت بيرونيِ كردار و گفتار است. مفهوم تقوا شامل دو مولفه «خوف» و «پرهيز» است كه اولي به ساحت احساس و دومي به ساحت اراده تعلق دارد. تقوا در ساحت احساس داراي مراتب ترس از كيفر، دلهره رسيدن به پاداش و نگراني از نرسيدن به وصال است. در ساحت اراده نيز تقوا شامل مراتب پرهيز از گناه، جلوگيري از زيان و اجتناب از غفلت مي‌گردد. ملاك تفكيك مراتب تقوا در اين دو ساحت، نحوه معرفت به خداوند و نسبت انسان با اوست. هر چه مرتبه خداشناسي و انسان شناسي برتر باشد، تقوا در مرتبه بالاتري تحقق مي‌يابد. نكته ديگر تاثيرگذاري دوسويه تقوا در ساحت‌ها وجودي آدمي است. از سويي تقواي كردار و گفتار محصول و نتيجه باور، احساس و عزم است، ولي از سوي ديگر مي‌تواند در جهت دهي و تقويت باورها، احساسات و خواست‌ها اثر بخش باشد.