الگوي رابطه دين و دولت در ايران عهد آل‌بويه

دولت آل‌بويه به‌دليل تقيد به آيين تشيع و نگاه مداراگرايانه نسبت به ديگر اديان جامعه از جايگاه ويژه در تاريخ اجتماعي ايران برخوردار است. پرسش اصلي مقاله حاضر اين است كه «الگوي تاريخي رابطه دين و دولت در ايران عهد آل‌بويه از چه منطق نظري پيروي مي‌كند؟». در راستاي اين هدف، از روش مطالعه موردي و روش گردآوري اطلاعات اسنادي براي تطبيق الگوي مبتني بر تجربه تاريخي با الگوهايي نظري طراحي‌شده‌اي استفاده مي‌شود كه شامل شش وجه قيصرپاپيسم، پاپ‌قيصريسم، دولت‌سالاري، روحاني‌سالاري، سكولاريسم و لائيسيسم است. با نمايش مصاديق واقعي هر يك از الگوهاي نظري در دوره فرمان روايي حكم رانان آل‌بويه، سه دوره تهاجم، توازن و تدافع استنتاج شد كه طي آن در دوره تهاجم شاهد تأسيس الگوي دولت‌سالاري، دوره توازن شاهد تثبيت الگوي دولت‌سالاري و دوره تدافع شاهد گذار از الگوي دولت‌سالاري به الگوي روحاني‌سالاري هستيم.