انسان قانون اساسي؛ سرشت انسان از منظر قانون اساسي

شاخه‌هاي علوم انساني و علوم اجتماعي از جمله حقوق، ناگزير بر ديدگاهي خاص از سرشت و ماهيت انسان بنا شده‌اند و اين رويكردها در منابع حقوق جاري و ساري شده است. قانون اساسي نيز به‌مثابه منبع سترگ سياسي‌ترين شاخه حقوق (حقوق عمومي) حامل ديدگاهي ناظر بر سرشت و ماهيت آدمي است كه مي‌توان آن را از لابه‌لاي اصول آن به مدد مقدمه و مشروح مذاكرات مجلس مؤسسان استنباط كرد. نتيجه چنين تلاشي مي‌تواند ياريگر محققان در درك بيش از پيش نسبت به نظام حقوقيسياسي حاكم، فهم مبناي هنجارهاي تجويزشده و نهادهاي پيش‌بيني‌شده در قانون اساسي باشد. اين مقاله با روش تحليلي و استنتاجي مي‌كوشد تا به اين پرسش بنيادين پاسخ دهد كه «سرشت انسان» در منظر قانون اساسي چگونه است و جامعه سياسي متشكل از انسان‌ها در اين قانون چه مختصاتي دارد و پاسخ قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران به چيستي و كيستي انسان كدام است. يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه انسانِ قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، در جايگاه مخلوق خداوند، حاكميت و تشريع را مختص او مي‌داند و تسليم در برابر امر اوست و رابطه خود را با ديگر انسان‌ها و طبيعت براساس وظيفه الهي‌اش تنظيم مي‌كند. انسانِ قانون اساسي ذاتاً شخصي در حال رشد، مختار، داراي كرامت ذاتي اعطايي و برابر با همنوعان خود است. از منظر اين قانون، جامعه سياسي ايران، بر مدار اعتقاد متحد شده و بر سرنوشت اجتماعي خود حاكم و به‌سوي غايت خود در حال رشد است. قانون اساسي به طبيعت بشر خوش‌بين است، اگرچه امكان ارتكاب جرم و خطا او را از نظر دور نداشته است، اما بنابر شأن تشريعي خود در راستاي فراهم آوردن زمينه رشد، به امكان حركت قهقرايي انسان اشاره‌اي نمي‌كند.