بررسي مقايسه‌اي گناه ديو و تحوّل او در اسطوره‌هاي ايران باستان و تعزيه‌هاي شست بستن ديو

ديو در اديان باستاني و ادبيات اسطوره‎اي‎ ايران مصداق بدي و شر بود. تجلي اين بدي در آيين زرتشتي در قالب صفات رذيله و در تاريخ باستان به عنوان افراد منحرف يا دشمن تصوير مي‌شد. در دوران اسلامي و در ادبيات سامي نيز همانندهايي براي اين مفهوم و نماد وجود دارد. غول، شيطان و جن، امتدادي از ديو باستاني است. در داستان تعزيه شست بستن، با همين نماد برخورد داريم. تجلّي آز، خشم يا ايشمه و اَژَدهاك در ديو تعزيه شست بستن، عناصر ايراني اين مفهوم را تشكيل مي‌دهند و روند تحولي ديو در تعامل با انبياء سامي و نهايتاً تحول شخصيتي ديو به دست امام علي حاكي از پذيرش و شكل و رنگ يافتن اين اسطوره در قالب حقايق اسلامي است. اين پژوهش سعي دارد با بررسي متن شش اثر تعزيه‌اي كه در آن سخن از گناه ديو و تحوّل اوست، ميزان تطبيق آن را با ماهيت ديو در ادبيات باستاني نشان دهد.