گفتگوي توافقي عقل و دين در سه مسئلۀ حقيقت علم، حقيقت عليّت و حركت جوهري از ديدگاه ملاصدرا

يكي از ويژگي‌هاي هرمنوتيك فلسفي گادامر، ارائۀ رويكردي جديد در قرائت متون با تكيه بر گفتگوي توافقي ميان مفسّر و متن است. اگرچه اين رويكرد به نام گادامر ثبت شده است، اما مي‌توان چنين رويكردي را از قرآن و روايات نيز به دست آورد. بر اساس اين رويكرد، نقش متن و مفسّر در فرآيند معنايابي و فهم، كاملاً برابر است به گونه‌اي كه هر دو به يك اندازه در حصول آن نقش دارند. بر اين اساس مي‌توان از موضع برابر ميان عقل و دين به تحليل و تبيين آراء انديشمندان مختلف از جمله ملاصدرا پرداخت و اين پرسش را مطرح كرد كه «آيا ملاصدرا در آراء ويژۀ خود، رويكرد گفتگوي توافقي ميان عقل و دين را اتخاذ نموده است؟» با بررسي آراء ويژۀ ملاصدرا به ويژه در سه مسئلۀ «حقيقت علم»، «حقيقت عليّت» و «حركت جوهري» مي‌توان به اين نتيجه دست يافت كه وي چنين رويكردي داشته است، بنابراين فيلسوفي تركيبي و گفتگويي به شمار مي‌آيد. نويسنده در اين مقاله با روش پژوهشي «تحليل عقلي» و همچنين روش «نقلي» به بررسي و اثبات اين مسئله مي‌پردازد.