ميزان اثرپذيري غزالي از ابن‌سينا در مسئله‌ آفرينش با توجه به كتاب آفرينش و نظام كيهاني: غزالي و ابن‌سينا

در اين مقاله با بررسي موضوعاتي درباره‌ آفرينش عالم و سير انديشه‌ غزالي درباره‌ آنها با توجه به كتاب آفرينش و نظام كيهاني: غزالي و ابن‌سينا اثر ريچارد ام. فرانك، تأثيرپذيري غزالي از ابن‌سينا و رويگرداني او از سنت اشاعره، به نمايش گذاشته مي‌شود.غزالي در ديدگاه رايج، به‌خصوص در ميان شرق‌شناسان، مشهور به متكلمي اشعري‌مسلك و معاند با فلسفه است.‌‌ در بيست‌وچند سال اخير بازخواني جديدي در آثار غزالي صورت گرفته كه موجب تغيير نگرش ديدگاه سنتي درباره‌ او شده و اين بازخواني تا حد زيادي به دنبال تحقيقات فرانك صورت پذيرفته است. فرانك در كتاب خود با تحليل متوني كليدي در آثار گوناگون غزالي، برخلاف ديدگاه رايج پيش مي‌رود و به نتايج مهمي درباره‌ ديدگاه‌هاي مختلف غزالي مي‌رسد كه ازجمله‌ آنها مي‌توان به موارد زير اشاره كرد: معرفي جهان به‌عنوان سلسله‌اي مبتني بر روابط علّي، بيان نظريه‌اي مشابه نظريه‌ فيض ابن‌سينا، قائل‌بودن به فاعليتِ باواسطه و غيرمستقيم خدا در عالم، ضرورت و وجوب آفرينش عالم، نزديكي موضع غزالي و ابن‌سينا در مسئله‌ حدوث و قدم عالم. بر مبناي نظر فرانك، بسياري از نظرهايي كه غزالي آنها را رد كرده، در مقايسه‌ با نظرهايي كه در آنها از ابن‌سينا پيروي كرده، بي‌اهميت بوده‌ است و ديدگاه‌هاي وي بيش از آنكه متأثر از اشاعره باشد، ديدگاه‌هايي سينوي‌ به شمار مي‌آيد.در پژوهش حاضر با رجوع به ساير آثار فرانك وديگر غزالي‌شناسان و نيز آثار گوناگون غزالي و ابن‌سينا و بيان آراي ايشان، تلاش شده است تا خواننده با ديدگاه‌هاي غزالي‌شناسان جديد و نيز نظر فرانك در كتاب مذكور آشنا شود و تا اندازه‌اي درباره‌ آنها به داوري بپردازد؛ ضمن اينكه كوشش شده است كه نسبت به نظرگاه آنان نيز ارزيابي‌اي صورت گيرد.