دسته‌بندي و تحليل بُن‌مايه‌هاي قصه‌ساز در منظومۀ هماي و همايون خواجوي‌كرماني

در اين مقاله برآنيم تا به تحليل بن‌مايه (موتيف)هاي داستاني منظومۀ هماي و همايون خواجوي‌كرماني بپردازيم. در اين پژوهش كه به روش توصيفي تحليلي و مطالعۀ كتابخانه‌اي به انجام رسيده است، مي‌خواهيم دريابيم كه منظومۀ هماي و همايون آيا ذيل يك متن ادبي كلاسيك فارسي قرارمي‌گيرد؟ تا چه اندازه با قصه‌هاي عاميانه نزديكي دارد و چه دسته‌بندي از بُن‌مايه‌هاي آن مي‌توان به دست داد. پس از بررسي، بُن‌مايه‌ها را در شش دستۀ بُن‌مايه‌هاي انساني، حيواني، موضوعي، مكاني، شگفت و كرامت طبقه‌بندي كرده به تحليل آن‌ها پرداخته‌ايم. نتايج پژوهش نشان داد كه نبود عناصر بنيادين اساطيري و حماسي همچون مار، اژدها، گاو، فيل، سيمرغ و... و عناصري همچون گياهان و انواع رستني‌ها و نيز پيكرگرداني در اين قصه از گيرايي آن كاسته و پيرنگ قصه را سست كرده است. تيپ اربابان معرفت نيز نقشي در اين داستان ندارد. بُن‌مايۀ موضوعي، بالاترين بسامد را دارد و اين بيانگر آن است كه اين منظومه بيش از آنكه پويا باشد، قصه‌اي ايستا است و گوينده تنها برحسب برخي موضوعات مستعمل، داستان را گزارش كرده است. بنابراين، مي‌توان گفت «هماي و همايون» بيش از آنكه در ذيل ادب مكتوب كلاسيك فارسي قرار گيرد، يك اثر مكتوب عاميانه است.