تحليل انتقادي گفتمان قدرت در مثنوي (بررسي موردي: قصه اهل سبا)

تحليل گفتمان انتقادي شامل نظريه‌ها و روش‌هايي براي مطالعات تجربي روابط ميان گفتمان و تحولات اجتماعي است. تحليل‌گران گفتمان انتقادي برآنند كه متن‌هاي ادبي مانند ساير متن‌ها در خدمت ارتباطند؛ بنابراين آن‌ها را مي‌توان با نگرش و روش انتقادي تحليل كرد. در اين پژوهش جملات، عبارات و ساخت‌هاي دربردارنده‌ي مؤلفه‌هاي گفتمان‌مدار در حكايت «اهل سبا و طاغي‌كردن نعمت، ايشان را» از دفتر سوم مثنوي با رويكرد توصيفي‌تحليلي، بررسي و تحليل شده است. نتيجه‌ي اين بررسي نشان مي‌دهد كه مولانا افزون‌بر بهره‌گيري از دانش گسترده‌ي خود در علوم رسمي، عرفان و ادب فارسي و عربي از بازتوليد نظم گفتماني نيز براي گستردن سلطه‌ي معنوي خويش بر مريدان بهره جسته و توفيق او تا بدان‌جا است كه گفتمان قدرت در مثنوي كاملاً طبيعي و در هماهنگي كامل با انديشه‌هاي عرفاني جلوه‌گر مي‌شود و زمينه‌ي لازم را براي تغيير گفتمان عرفاني به ‌دست جانشينان مولوي فراهم مي‌سازد. وي به ياري تقابل واژگان، ساختار نحوي و مشروعيت‌بخشي به گفتمان خودي، سعي در تثبيت و گسترش سلطه بر مريدان دارد.