ارزيابي آلودگي فلزات سنگين در خاك‌هاي پيرامون معدن سرب و روي كوشك بافق با استفاده از شاخص‌هاي آلودگي و تجزيه و تحليل مؤلفه‌ اصلي

آلودگي خاك با فلزات سنگين، مسئله‌ مهمي است. اين پژوهش با هدف بررسي غلظت فلزات سنگين (كادميم، مس، آهن، منگنز، سرب و روي) در 102 نمونه خاك معدن سرب و روي كوشك شهرستان بافق در استان يزد انجام و غلظت به روش مربع لاتين تعيين شد؛ همچنين ارزيابي آلودگي خاك با استفاده از عامل آلودگي (CF)، غني‌شدگي (EF) و شاخص زمين‌انباشتگي (Igeo) انجام شد. نتايج نشان داد ميانگين مقادير كادميم، مس، آهن، منگنز، سرب و روي در خاك‌هاي منطقه به‌ترتيب 0.26، 0.39، 4.1، 5.3، 40.9 و 51.9 ميلي‌گرم بر كيلوگرم است و در اين بين، كادميم، سرب و روي از حد آستانه‌ ايران و جهان فراتر رفته‌اند. در تمامي شاخص‌هاي محاسبه‌شده، بيشترين مقدار به عنصر سرب مربوط بوده كه دليل آن، نوع سنگ مادري و زمين‌شناختي و فعاليت‌هاي انساني است. تجزيه و تحليل آماري چندمتغيره، مؤلفه‌ اصلي و تجزيه و تحليل خوشه‌اي نشان داد فلزات سنگين بررسي‌شده در دو گروه طبقه‌بندي مي‌شوند؛ گروه اول شامل عناصر مس، كادميم، سرب و روي است كه سرب و روي عمدتاً از آلودگي‌هاي سنگ‌شناختي و فعاليت‌هاي انساني ناشي از معدن‌كاري و ترافيك تأثير مي‌پذيرند؛ گروه دوم شامل منگنز و آهن است كه اين عناصر نيز از منابع سنگ‌شناسي و انسان‌شناختي ناشي از فعاليت‌هاي كشاورزي و كودهاي شيميايي تأثير مي‌پذيرند. با توجه به اينكه خاك منطقه‌ پژوهش علاوه بر عناصر سرب و روي به ساير فلزات سنگين نيز آلوده است، انجام پژوهش‌هاي بيشتر در منطقه براي ارزيابي برنامه‌هاي راهبردي مديريت منابع خاك ضروري است.