رابطه‌زماني- مكاني كانه‏‌زايي و ماگماتيسم در كانسار چندفلزي مزرعه (شمال اهر، استان آذربايجان‌شرقي)

باتوليت شيورداغ از مهم‏‌ترين توده‏‌هاي آذرين دروني در شمال‌باختري ايران است كه در توالي رسوبي آتشفشاني كرتاسه‌بالايي و ائوسن نفوذ كرده و با كاني‌سازي مس آهن (تنگستن و طلا) همراه است. اين باتوليت از فازهاي ماگمايي گوناگون (به سن 33 تا 10 ميليون سال پيش) با تركيب و ويژگي‏‌هاي زمين‌شيميايي متفاوت تشكيل شده است. فازهاي قديمي‏‌تر (اليگوسن) كالك‏‌آلكالن، بيشتر تركيب گرانيت، گرانوديوريت، سينيت و گابرو دارند و دربردارنده‌درشت‌بلورهاي پتاسيم‌فلدسپار و پلاژيوكلاز هستند. ماگماي سازنده‌اين سنگ‌ها ميزان آب كمتري دارد و با كانه‏‌زايي بارزي همراه نيستند؛ اما فازهاي جوان‏‌تر (ميوسن) كه بيشتر تركيب كوارتزمونزونيتي نشان مي‌دهند و درشت‌بلورهاي آمفيبول و بيوتيت دارند، از ماگمايي با سرشت آداكيتي پديد آمده‌اند. اين ماگما ميزان آب بيشتري داشته است و از ديدگاه مكاني و زماني، رابطه‌نزديكي با كانه‏‌زايي‏‌هاي گوناگون داشته است. اين رابطه ‌به‌عنوان الگوي اكتشافي در منطقه‌شيورداغ پيشنهاد مي‏‌شود. كانه‌زايي در منطقه‌معدن مزرعه به دو صورت توده‏‌اي (اسكارني) و رگچه‏‌اي انتشاري (مرتبط با توده‌آذرين دروني) رخ داده است. كاني‏‌سازي اسكارني كه بيشتر شامل گارنت، اپيدوت، مگنتيت، پيريت و كالكوپيريت است، در سنگ آهك‏‌هاي كرتاسه‌بالايي رخ داده است؛ اما كانه‏‌سازي رگچه‏‌اي انتشاري هم در توده‏‌هاي نيمه‏‌آتشفشاني ميوسن و هم در توده‏‌هاي درشت‌بلور اليگوسن رخ داده و با دگرساني پتاسيك ضعيف و فيليك همراه است.