بررسي مقام احديت در عرفان نظري از منظر ملاصدرا

ملاصدرا ضمن آنكه از عرفان نظري تأثير گرفته است، بر اساس اصول و مباني تأسيسي خود، اصطلاحات عرفان نظري را به معنا و مفهوم خاص خود به‌كار مي‌برد. روشن كردن حدود و گستره معنايي اصطلاحات عرفاني در حكمت متعاليه باعث روشن‌ شدن مقصود ملاصدرا و جلوگيري از خطاي اشتراك لفظ مي‌شود. يكي از اصطلاحات عرفاني كه در آثار ملاصدرا ديده مي‌شود، احديت است. احديت در نظر اكثر محققان عرفان نظري، تعين و تجلي ذات حق‌تعالي در صقع ربوبي است. با بررسي آثار ملاصدرا مشخص مي‌شود كه او همچون عرفا ذات حق‌تعالي را وجود به اطلاق مقسمي مي‌داند. اما بر خلاف اكثر عرفا، احديت را به‌‍ عنوان تجلي ذات در نظر نمي‌گيرد. بلكه آن را لحاظي اندماجي در ذات مي‌داند نه تعيني خارج از ذات. يكسان دانستن احديت و ذات موجب آن شده است كه وي ذات غيب الغيوبي با اطلاق مقسمي را حقيقت وجود به شرط لا معرفي ‌كند. وي «به شرط لا» را به‌گونه‌اي توضيح مي‌دهد كه با اطلاق مقسمي حق قابل جمع باشد و  تعارض اوليه‌اي كه ميان «به شرط لا» و اطلاق مقسمي وجود دارد مرتفع گردد