از تقرير اشاعره تا مولوي درباره جوهر و عرض و خلق مدام

انديشه عدم ثبات ماسوي الله، شدن هاي متوالي و خلق مدام در تفكرات فلسفي، كلامي و عرفاني تعابير متفاوت و مشابه داشته است. آشنايي مسلمانان با انديشه هاي يوناني و هندي و تفسير و تأويل ايشان و عرفاي مسلمان از آيات قرآن كريم، باورهاي متفاوتي را در فرهنگ ديني و عرفاني به جاي گذاشته است. مفهوم صيرورت، در بحث معرفت الوجودي متكلّمان اشعري در قالب قاعده «العَرَضُ لايَبقي زَمانَين» به نفي علاقه علّي و اثبات قيّوميّت مطلق خداوند مي انجامد. مولوي ضمن تأثيرپذيري از اين قاعده، انديشه مبتني بر مشرب عارفانه خود را به مخاطبان خود انتقال مي دهد و علاوه بر اعراض، جواهر را نيز در حال تبدّل دانسته، اصل و حقيقت آن ها را امر واحدي مي بيند كه لحظه به لحظه تجلّي ديگرگونه اي دارد. در باور وي، مراتب و اطوار وجود، در سير و توالي آنات، وجودي جديد را پس از نابودي تجربه مي كنند و در عين حال تمايزي با آن ندارند و انديشه وحدت وجود، تجلّي و معيّت حق را به ميان مي آورند. اين مقاله بر آن است تا با روش توصيفي-تحليلي، تلقّي متكلّمان اشعري و دريافت عارفانه مولوي جلال الدّين را درباره اين قاعده تبيين كند.