رابطه معرفت و عبادت از ديدگاه ملاصدرا

ملاصدرا با قائل شدن به دو قوه عقل نظري و عقل عملي براي نفس، سعادت حقيقي انسان را در گرو كمال آن دو قوه معرفي مي‌كند. ايشان با محور قرار دادن اصل وجود مي‌خواهد ارتباط انسان را با خويشتن، جهان و خدا، به‌گونه‌اي تبيين نمايد تا سعادت او و كمالش تأمين شود. از نظر ايشان، نفس معرفت‌يافته وقتي به ذات حقيقي خود برمي­‌گردد، به بهجت و سروري وصف‌ناپذير مي‌­رسد كه عبادت براي او صدور فعل آزادي و حريت از مُشتهيات و تمنيات بدن بوده و اين همان سعه وجودي در حكمت متعاليه است. نگاه ظاهرگرايانه به مفهوم عبادت و دور شدن از وجه تربيتي و انسان‌سازي دين يعني عقلانيت و معرفت، مي‌تواند ريشه بحران انسانيت و سقوط آن به مرتبه حيوانيت باشد. در اين پژوهش كه از نوع كتابخانه‌اي بوده، رابطه بين معرفت و عبادت از نظر ملاصدرا بررسي و تحليل شده و ميزان هماهنگي ديدگاه ايشان با آيات قرآني ارزيابي گرديده است. با تبيين اين رابطه عامل پيونددهنده عقل و دين يعني مسئله سعادت و شناسايي عوامل مؤثر در تكامل نفس روشن مي‌شود. با بررسي انجام شده در اين پژوهش، اين نتايج حاصل شد كه معرفت و حكمت راه‌يابي به ملكوت و عالم حقايق موجودات و حيات حقيقي انسان يعني حيات معقول است. مسير نفس به اين حيات، كسب فضيلت عدالت، از طريق اعتدال در قواي بدني و حسي است كه اين جز با بندگي و عبادت ميسر نيست؛ يعني تزكيه بستر تفكر بوده و عبادت بهترين ابزار براي تزكيه است. بر اين مبنا، انسانِ عالِمْ و عابد به سعادت حقيقي نائل مي‌گردد.

no abstract