الگويِ پارلمانيِ عقلاني‌شده؛ با نگاهي به حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران

الگوي پارلماني، واجد مشخصهِ عموميِ مسئوليتِ سياسيِ دولت در برابر مجلس است. همچنين در نظام­هاي مختلط، يعني نظام­هاي نيمه‌رياستي- نيمه‌پارلماني، هر يك از قوا ابزارهاي مختلف سياسي و قانونيِ نفوذ، اقتدار يا تأثير بر يكديگر را دارند. تاريخ حقوق اساسي در برخي كشورها نشان داده است كه دولت­ها در چنين الگوهايي همواره تحت نفوذ و انقياد پارلمان هستند و گاهي پارلمان­ها از ابزارهاي نفوذ و اقتدار به صورت گسترده و غيرعُقَلايي استفاده مي­كنند. در حقوق اساسي برخي كشورها مانند فرانسه، آلمان و ايتاليا، ايدۀ پارلمانتاريسم عقلاني‌شده در برابر اين آسيب مطرح شد كه تكنيك­هايي را براي اجتناب از ايجاد وضعيت ناپايدار در مناسبات دولت و پارلمان پيشنهاد مي‌كند. در اين مقاله سعي شده تا اين ايده در چارچوب حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران تحليل و ارزيابي شود. فرض اساسي اين مقاله بر اين مبنا استوار است كه در حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران، مي­توان با استفاده از تكنيك­هاي اين ايده تا حدودي معايب الگوي موجود، در روابط ميان قوا را اصلاح و تعديل كرد. در اين راستا مي‌كوشيم نخست به مفهوم ايده پارلمانتاريسم عقلاني‌شده بپردازيم، سپس پيش‌زمينه­هاي تاريخي و تكنيك­هاي آن را معرفي كنيم و در نهايت مباني اين ايده را در حقوق اساسي جمهوري اسلامي ايران تحليل و بررسي نماييم. نتيجه اين است كه چنين ايده‌اي مي­تواند برخي مشكلات مربوط به نظام نظارت و تعادل در روابط قوا را بهبود بخشد.

No abstract