تحليل عوامل مؤثر بر بنيان نظام غنايم در اقتصاد دولت غزنويان در دوره متقدم(421ـ 351ق)

غلامان تحت فرمان آلبتكين در حركت گروهي خويش مستقل از دولت سامانيان به منابع مالي معيني اتكا نداشتند. از اين‏رو از بدو حركت و استقرار در شهر غزنه(351ق) منابع مالي مورد نياز خود را بر پايه نظام غنايم بنا نهادند، منتها گروه ‏هاي هدف آنان بيشتر از غيرمسلمانان هند بود، كه از اين منظر به غنيمت‏ گيري آنان مشروعيت ديني نيز مي‏ بخشيد. اين روند با يك دوره وقفه در دوره چند تن از جانشينان آلبتكين؛ با روي كار آمدن سبكتكين(387ـ 366ق) از سر گرفته‏ شد و در زمان سلطان محمود(421ـ 388ق) به مهترين جز سازنده منابع اقتصادي آنان درآمده ‏بود. سوال اساسي اين است كه چرا اقتصاد غزنويان در دروه متقدم در جهت اتكا به نظام غنايم سوق داده ‏شد؟ فرض ‏هاي بديهي اين است كه انگيزه ‏هاي ديني يا به اصطلاح جهاد در راه خدا و گسترش دين اسلام و نيز انگيزه ‏هاي اقتصادي و غارت ثروت هندوستان در اين زمينه اثرگذار بوده‏ است. جستار حاضر با روش توصيف و تحليل تاريخي ضمن اعتبارسنجي انگيزه‏ هاي فوق، عامل مهم ديگري، يعني تغيير در مناسبات زمينداري غزنويان، در نتيجه اصلاحات امير سبكتكين در ممانعت از اشتغال سپاهيان به زراعت و لغو مالكيت آنان بر زمين را به عنوان عامل بديل در اين زمينه بدست داده ‏است.