خلفاي راشدين در گفتار صوفيانه و تاريخ اجتماعي ايران دوره ميانه: الگوي عارفانه براي همگرايي اجتماعي در جامعه اسلامي

اواخر قرن پنجم هجري در تاريخ خراسان با حضور مشايخ بزرگ صوفيه در جامعه اسلامي، شكل‌گيري ادبيات تمثيلي صوفيانه، طريقت‌هاي صوفيانه و برآمدن نهاد اجتماعي خانقاه گسترش يافت. در عين حال كه در اين دوران، منازعات فرقه اي اهل سنت و شيعي با ادبيات حديثي و جدلي نيز درباره اصول و فروع دين و مذهب به خصوص مساله امامت و افضليت خلفاي راشدين در اين ناحيه گسترده شده‌ بود. مسئله مقاله اين است كه با توجه به مباني فكري عرفان اسلامي و سبك بيان تمثيلي ادبيات صوفيانه، صوفيان فارسي نويس خراسان كه عامه جامعه را مخاطب قرار مي‌دادند چه تصوير و مضاميني درباره شخصيت خلفاي راشدين در ادبيات تمثيلي صوفيانه از تاريخ مقدس ايمان اسلامي ارايه مي‌كردند كه همسازگرايي اجتماعي را در ميان گروه‌هاي اخوان صوفي وراي تفاوت‌هاي محلي و عقيدتي دوام مي‌بخشيد؛ يافته‌هاي مقاله نشان مي‌دهد با توجه به اينكه تصوف و عرفان داعيه دار وحدت، محبت، برادري و برابري بوده‌اند، در ادبيات صوفيانه با ارايه سبك تمثيلي به زبان فارسي از تاريخ قدسيِ ايمان اسلامي و با عنايت به كاركرد عاطفي زبان درباره معناي افكار و عملكرد خلفاي اربعه در تاريخ صدر اسلام، مقام خلفاي راشدين در راستاي همطرازي معنوي در مقامات عرفاني به شكلي وحدت گرايانه تعريف مي‌شد.