پيوندهاي خويشاوندي در دورۀ اشكاني

آگاهي‌ها و دانسته‌هاي ما دربارۀ بسياري از مباحث تاريخ ايران در دورۀ اشكاني ناچيز، مبهم و غيرشفاف است. ساختار خانواده و پيوندهاي خويشاوندي در اين دوران نيز از اين قاعده پيروي مي‌كند. از طريق برخي منابع، از جمله چرم‌نبشتۀ اورامان، اسناد بابلي، سكه‌هاي شاهان اشكاني و منابع يوناني و رومي، با برخي زنان خاندان سلطنتي در دورۀ اشكاني آشنا مي‌شويم. همچنين همين منابع چگونگيِ پيوندهاي خويشاوندي ميان شاهان و زنان سلطنتي را آشكار مي‌كنند. با اين حال، قرائت‌هاي مختلف و گاه متناقضي كه از متن اين منابع صورت مي‌گيرد، زمينۀ شكل‌گيري تفسيرها و نتايج متفاوتي در زمينۀ پيوندهاي خويشاوندي در اين دوره را فراهم مي‌كند. مسالۀ بنيادين اين جستار، بررسي و تحليل پيوندهاي خويشاوندي از گونۀ همخوني در دورۀ اشكاني است. روش كار بر بنياد استخراج آگاهي‌ها و تحليل آنها در بستر تاريخ ايران در دورۀ اشكاني و نيز مطالعۀ تطبيقي منابع استوار است. در اين راستا پرهيز از مطالعۀ اين مساله به گونه‌اي مقطعي و منفرد و توجه به تاريخ اين دوران در چارچوب تاريخ اجتماعي ايران باستان و نيز توجه به فرايند مرتبط با استمرار و تداوم سنت‌هاي ايراني در اين دوره اهميت اساسي دارد. بر اساس نتايج به دست آمده، در تداوم و پويايي سنت‌هاي كهن ايراني و در پيوند با اهميت حفظ و تداوم دوده و لزوم پاكي نسل و نيز چيرگي سنت ازدواج‌هاي درون‌خانوادگي، دست‌كم سه نمونه از پيوندهاي خويشاوندي از گونۀ همخوني در ميان برخي از هموندان خاندان سلطنتي اشكاني روي داده است. دربارۀ رواج  و چگونگي چنين پيوندهايي در ميان تودۀ مردم، آگاهي‌هاي موثقي در دست نيست. برخي آگاهي‌هاي موجود در داستان عاشقانۀ ويس و رامين و نيز متن حماسي ايادگار زريران، به عنوان متوني كه ريشه‌ها و آبشخور اشكاني آنها مورد تاييد است، شواهدي را در تاييد و تقويت مدعاي اصلي مقاله به دست مي‌دهند.