مسالۀ مقوله‌بندي در مطالعات تاريخ اجتماعيِ زندگي روزانه

تاريخ‌نگاري سنتي به اقتضاي موضوعش كه مطالعۀ زندگي مردان بزرگ و مناسبات قدرت و سياست بود به‌طور مستقيم با مقوله‌هاي اجتماعي/ جمعيتي به‌عنوان يك مسالۀ روش‌شناختي درگير نبوده ولي پيدايش تاريخ اجتماعي نوين در دهه‌هاي اخير و به‌ويژه رواج مطالعات زندگي روزانه در اين حوزه، مقوله‌بندي را هم در سطح جمعيتي و هم در قبال مضامين مورد پژوهش در زندگي اين جمعيتها، حايز اهميت ساخت. مساله اين پژوهش تبيين اهميت روش‌شناختي مقوله‌بندي در مطالعات تاريخ اجتماعي، با بررسي و مقايسۀ مقوله‌بنديهاي انتخاب شده در شماري از تحقيقات زندگي روزانه در غرب و ايران است. پرسش اصلي اين پژوهش نيز اين است كه محققان تاريخ زندگي روزانه چگونه و با توجه يا تحت‌تاثير چه عواملي مقوله‌هاي تحقيق خود را انتخاب كرده و سامان داده‌اند؛ همچنين آيا مي‌توان براي تمام ادوار تاريخي با شرايط جغرافياي و فرهنگي متفاوت، شيوۀ مقوله‌بندي واحدي را ارايه داد؟ فرض بر اين است كه مورخان در اين زمينه با اتكا به روش‌هاي هرمونتيكي و همچنين با در نظر گرفتن شرايط سياسي، اجتماعي، فرهنگي و تاريخي هر دوره و متغيرهاي مورد بررسي‌شان، دست به مقوله‌بندي متناسب زده‌اند. در اين بررسي با مقايسۀ مقوله‌بنديهاي انتخاب‌شده در شماري از تحقيقات تاريخ زندگي روزانه در غرب و ايران، شيوۀ مقوله‌بندي و نيز منطق و ملاك معنادارسازي اين مقوله‌بنديها را بازشناسي كرده‌ايم. در اين پزوهش معلوم شده كه حالت پژوهش و قصد مولف و مقتضيات و اولويتهاي مقوله‌اي در زندگي واقعي روزانه در هر دوره از مهمترين عوامل تعيين‌كنندۀ شيوۀ مقوله‌بندي در اين مطالعات بوده‌اند