بازشناسي تاريخي معنا و محدوده اصطلاح عراق عجم (تا پايان دوره ايلخانيان)

عراق عجم از جمله حوزه‌هاي جغرافيايي و تاريخي است كه روزگاراني به عنوان يكي از ايالت‌هاي مركزي، مهم و تأثيرگذار در تاريخ ايران به شمار مي‌رفت و همواره مورد توجه حاكمان از جهت شناسايي حدود و مرزهاي قلمرو فرمانروايي و نيز جغرافيانگاران از حيث تعيين جغرافيايي حدود مراكز علمي و برشمردن شهرهاي پراهمّيت، قرار داشت. از سوي ديگر حاكمان اين منطقه توانستند با تسلط بر شهرها، نقاط راهبردي و شبكه راه‌هاي ارتباطي، ضمن حفظ امنيت مرزهاي عراق عجم، زمينه رشد اقتصادي و به‌ويژه اقتصاد بازرگاني آن را فراهم آورند و موجب رونق و اهميت بيش از پيش اين محدوده جغرافيايي شوند. در پژوهش پيش رو، با روش زمينه‌شناسي تاريخي، با بهره‌گيري از رهيافت‌هاي جغرافياي تاريخي به معناكاوي و محدوده‌بندي عراق عجم، بر اساس منابع جغرافيايي و تاريخي در دوره‌هاي مختلف پرداخته مي‌شود. در اين پژوهش، ابتدا به واژه‌شناسي و مفهوم آن در متون ادبي و تاريخي پرداخته و به بررسي محدوده ايالت جبال و تغيير آن به عراق عجم در منابع جغرافيايي و به تغيير مرزهاي آن در طول تاريخ و جدا شدن كردستان از آن، مي‌شود.