تبيين فرايند شكل‌گيري و تكامل امنيت فضايي در سكونتگاه‌هاي غيررسمي (مطالعۀ موردي: شهرهاي ايراني)

در جامعۀ ‌كنوني امنيت مهم‌ترين پيش‌شرط فضاهاي شهري زيست‌پذير و با كيفيت است. لزوم پرداختن به مقولۀ امنيت يكي از مؤلفه‌هاي مهم و تأثيرگذار در سرزندگي و ادامۀ حيات فضاهاي شهري در مناطق اسكان غيررسمي است كه سبب انجام اين مطالعه با هدف تبيين مدل مفهومي‌ و فرايند شكل‌گيري امنيت فضايي در اين مناطق شده است. فرايند شكل‌گيري و تكوين امنيت فضايي تاكنون در مطالعات صورت‌گرفته بررسي نشده و مراحل مختلف شكل‌گيري آن تبيين نگرديده است؛ از اين‌رو هدف اصلي پژوهش حاضر ضمن بررسي شاخص‌ها و معيارهاي مؤثر بر امنيت فضايي، تبيين فرايند شكل‌گيري و تكوين امنيت فضايي در مناطق اسكان غيررسمي است. رويكرد روش‌شناسي پژوهش بر مبناي روش آميخته (كمي و كيفي) است. فرايند انجام پژوهش بدين‌صورت بوده است كه در بخش اول، ابتدا با بررسي ادبيات نظري، منابع كتابخانه‌اي و اينترنتي مانند پايگاه‌هاي اطلاعات علمي، مجلات ‌تخصصي مرتبط با حوزۀ امنيت و اسكان غيررسمي معيارها و شاخص‌هاي مؤثر در شكل‌گيري امنيت فضايي (امنيت مكان بنياد) شناسايي و احصا شد. در بخش دوم، به‌منظور برقراري ارتباط و توالي ميان ابعاد و شاخص‌ها، ارائۀ مدل ساختاري و تبيين مراحل شكل‌گيري از روش معادلات ساختاري تفسيري بهره‌ گرفته شد. نتايج به‌دست‌آمدۀ مدل يكپارچۀ امنيت فضايي در 4 سطح اصلي تقسيم‌بندي شد كه ضوابط طراحي شهري و طراحي محيطي به‌عنوان تأثيرگذارترين عوامل و بازتوليد و ترميم امنيت به‌عنوان تأثيرپذيرترين عوامل شناسايي شدند. در بخش بعدي، با توجه به نتايج مدل تفسيري و نظر خبرگان فرايند شكل‌گيري ‌و تكامل امنيت فضايي در سكونتگاه‌هاي غيررسمي به ترتيب در چهار مرحلۀ بلوغ اوليۀ امنيت (توليد امنيت)، بلوغ ثانويۀ امنيت (نظارت و حفاظت از امنيت)، امنيت تصرف و درنهايت مرحلۀ بلوغ كامل امنيت (بازتواني، ترميم و بازسازي) شناسايي شد.