بررسي تنوع نتاج پايه سيب گمي آلماسي (Malus × domestica cv. Gami Almasi) با استفاده از صفات مورفولوژيكي

Assessment of diversity in Gami Almasi apple rootstock (Malus × domestica cv. Gami Almasi) progenies by morphological attributes

سابقه و هدف: استفاده از پايه‌هاي پاكوتاه محلي به دليل سازگاري با اقليم منطقه، جلوگيري از ورود آفات و بيماريها به داخل كشور و صرفه‌جويي در هزينه‌هاي تهيه و توليد آنها حائز اهميت مي‌باشد. بنابراين در اغلب كشور‌هاي توليد كننده سيب دنيا براساس نياز اقليمي و نياز باغداران آن كشور پايه‌هاي متنوعي براي سيب اصلاح و معرفي گرديده است. سيب گمي‌آلماسي يك رقم سيب پاكوتاه بومي استان آذربايجان‌غربي، و سازگار با شرايط اقليمي و خاكي اين منطقه بوده و داراي صفات مثبت از قبيل پاكوتاهي، زود باردهي، سازگاري خوب با ارقام تجاري سيب، متحمل به سرما و خاك‌هاي آهكي و تكثير آسان است، ولي برخي ويژگي‌هاي نامطلوب اين رقم امكان استفاده مستقيم از آن به عنوان پايه را محدود مي‌كند، از اينرو در اين تحقيق به منظور دستيابي به پايه مناسب براي سيب، ويژگي‌هاي نتاج حاصل از هيبريداسيون سيب گمي‌آلماسي مورد ارزيابي قرار گرفتند. مواد و روش‌ها: به منظور ارزيابي تنوع مورفولوژيكي نتاج حاصل از هيبريداسيون سيب گمي‌‌آلماسي و ساير والدين احتمالي آنها (‌-M9، MM109، M7، M4 و M26) كه در باغ تحقيقاتي دانشگاه اروميه كاشته شده‌اند، صفات مورفولوژيك از قبيل: سطح برگ، شاخص كلروفيل، طول ميانگره، ارتفاع درخت، رشد رويشي ساليانه، توليد پاجوش، كلروز آهن، وجود زگيل پوستي، زاويه شاخه‌ها، آلودگي به آفت شته مومي، آلودگي به بيماري سفيدك سطحي، آلودگي به آفت سنك گلابي و انعطاف‌پذيري شاخه‌ها اندازه‌گيري شد. از89 ژنوتيپ ارزيابي شده، 24 ژنوتيپ حاصل گرده‌افشاني كنترل شده گمي آلماسي و MM109به روش دستي، و 59 ژنوتيپ حاصل گرده‌افشاني آزاد گمي آلماسي بودند. براي مشخص كردن تنوع، همبستگي‌‌هاي بين صفات تعيين، كلاستر مربوطه با روش وارد رسم، و به منظور تعيين گروه‌‌بندي مناسب از نظر آماري، از تابع تشخيص و تجزيه واريانس چند متغييره استفاده گرديد. يافته‌ها: بر‌اساس نتايج تجزيه همبستگي، صفات رويشي مثل ارتفاع درخت، طول رشد رويشي ساليانه، شاخص كلروفيل، طول ميانگره با انعطاف‌‌پذيري شاخه‌‌ها همبستگي مثبت معني‌داري را نشان دادند؛ و ميزان پاجوش‌دهي با وجود ريشه‌هاي زير پوستي همبستگي مثبت معني‌دار، و وجود ريشه‌هاي زيرپوستي با ميزان آلودگي به شته مومي همبستگي مثبت معني‌داري داشت. براساس نتايج تجزيه خوشه‌اي به روش وارد، 89 درخت سيب مورد بررسي به سه گروه تقسيم شدند. گروه يك درختاني با ارتفاع زياد و متحمل به عوامل بيماري‌زا و آفات، با كمترين پاجوش و زگيل پوستي بودند؛ و گروه دوم درختاني با ارتفاع متوسط و حساس به عوامل بيماري‌زا و آفات، و داراي پاجوش و زگيل‌پوستي بودند؛ و گروه سوم درختاني پاكوتاه و تاحدودي متحمل به عوامل بيماري‌زا و آفات بوده و پاجوش، زگيل‌پوستي و كلروز آهن كمتري داشتند. نتيجه‌گيري: درختان گروه دو به دليل دارا بودن صفات مورفولوژيكي نامطلوب از قبيل پاجوش‌دهي زياد، آلودگي به شته‌مومي، دارا بودن زگيل‌پوستي، كلروزآهن، شكنندگي شاخه‌ها، پايه‌هاي مناسبي براي سيب نيستند. در صورتي كه هدف انتخاب پايه‌هاي سيب مقاوم به آفات و بيماري‌ها، بدون نياز به داربست باشد درختان گروه يك مناسب بوده، و اگر هدف انتخاب پايه‌هاي پاكوتاه سيب با پاجوش‌‌دهي كم، علائم كلروزآهن كمتر با حساسيت متوسط به شته‌مومي و انعطاف‌پذيري متوسط شاخه باشد، درختان گروه سه پايه‌هاي مناسبي هستند.

Background and objectives: The use of local dwarf rootstocks is important due to adaptation with region climate, and prevents entrance of the pests and diseases into the country and economizes procurement and production costs. Hence, in most of the countries, various apple rootstocks have been improved and introduced based on the demand of apple producers and climate conditions. Gami Almasi apple is native of West Azerbaijan province of Iran and adapted to the climatic and soil conditions of that area and has desired traits such as precocious, good compatibility with apple commercial varieties, cold and calcareous soils tolerant and easy reproduction. But due to some of the unpleasant traits; this Apple cultivar cannot be used as a rootstock. Therefore, to identify Suitable rootstocks for apple, the progenies resulting from hybridization of Gami Almasi apple were evaluated for some morphological traits in this investigation. Materials and methods: In order to assess morphological diversity in progenies resulting from free pollination of Gami Almasi apple (59 genotypes) and controlled pollination with MM109 apple as male parent (24 genotypes), variables were included of Leaf area, chlorophyll index, internode length of shoots, tree height, annual vegetative growth, suckers production, iron chlorosis, Burr knots, angel of branches, infection with wooly apple aphids, infection with powdery mildew, infection with pear lace bug and flexibility of branches were investigated. From 89 genotypes evaluated, 24 genotypes were obtained from controlled pollination between Gami Almasi and MM109, and 59 genotypes were obtained from free pollination of Gami Almasi. For evaluation of diversity, Correlations between traits was determined, Cluster was drawn by Ward’s Method, Discriminant and Multivariate Tests were used to determine the appropriate grouping. Results: Based on the results of correlation analysis, a positive and significant correlation was found between vegetative traits such as height, annual vegetative growth rate, chlorophyll index, internodes length, with branch flexibility. Also, a significant positive correlation between rate of suckers production and Burrknots, and between rate of Burrknots and infection with wooly apple aphids was detected. Cluster analysis using Ward method classified the 89 genotypes into three groups. Groups included: trees with high height, tolerant to diseases and pests, the lowest Burrknots and suckers in group I; trees with medium height, sensitive to diseases and pests, the most Burr knots and suckers in group II; trees with the lowest height, iron chlorosis, Burrknots and suckers, and semi tolerant to diseases and pests in group III. Conclusion: Trees in group II are not suitable rootstocks for apples, because of undesirable traits such as: production of suckers, highly infected with wooly apple aphids, having Burrknots, iron chlorosis and fragile branches. If the purpose is selecting the rootstocks for resistant to pests and diseases, and needless for scaffolding, trees in group I are appropriate. If the purpose is selecting the dwarfing rootstocks with the lowest suckers and iron chlorosis, semi tolerant to wooly apple aphids, and medium flexibility of branches, trees in group III are appropriate and should be cared.