بازتاب انديشه ومنش سياسي امام علي عليه السلام در آيينه "خطبه شقشقيه

نسبت سنجي بين خطبه شقشقيه وكليت ميراث پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و اميرمؤمنان عليه السلام، سنت فرهنگي اسلام را در قالب معرفت سياسي امامت و ولايت پديدار مي­ سازد. اين داوري از آن رو اهميت مي­يابد كه "خطبه ناتمام شقشقيه" را از سويي مي­توان آيينه تمام نماي مهم­ترين تحولات سياسي­ و اجتماعي­ دانست كه نه تنها در جامع نهج ­البلاغه كه در كليت ميراث خاندان عصمت بازتاب يافته است و از سويي ديگر، مي ­توان آن را به مثابه تصديق كننده راستين مسائلي دانست كه زوايايي از فكر و فلسفه راستين زندگاني را در علم و عمل ديني- حكومتي امام علي عليه السلام ترسيم مي­ كند. بدين سان، درمسير اوليه ارائه پاسخ به اين پرسش كه وجود تقارن معنايي وتناسب محتوايي در بين ميراث فرهنگي امامj و خطبه سوم نهج البلاغه در خصوص آسيب شناسي حكومت پس از پيامبر صلي الله عليه و آله و تحولات جامعه عصر آن حضرت حامل چه پيامي است؟ امكان اين فرضيه فراهم مي ­شود كه اميرمؤمنان عليه السلام در انديشه سياسي و كنش ­هاي سياسي و اجتماعي خود داراي ملاحظاتي اساسي و تعيين كننده بود كه از جهان بيني توحيدي، عقلانيت مدني و درايت سياسي آن حضرت ناشي شده و براساس "آموزه ­هاي اسلام" مبتني بر قرآن كريم و سنت پيامبر اكرمk قوام يافته و بيانگر نگاه متعالي و انساني او به سياست و رهبري جامعه و ارتباط صيانت ذات حضرتش با آن است. چنين فرضيه ­اي رساننده اين معناست كه وحدت نظر و عمل در همه شئون اعتقادي و سياسي اميرالمؤمنين جريان يافته و در قالب "سياست متعالي" و"صيانت ذات"1 كه بدون ترديد مهم­ترين اركان رهبري و حكمراني راستين در يك جامعه ديني محسوب مي ­شود متجلي گرديده است. در مسير اخذ اين معنا روش تفسيري "هرمنوتيك عام" را به منزله چارچوب روشي اين نوشتار برگزيده ­ايم تا به واسطه آموزه ­هاي شلايرماخر بتوانيم عمل تفسير متن (خطبه شقشقيه) را در تبيين موقعيت زيست ديني- سياسي گوينده آن، معطوف به شرايط زمين ه­اي متن به كار گيريم.