تحليل هستي‌شناسانۀ «لم يولد» با تاكيد بر آراي ابن‌سينا، ملاصدرا و علامه طباطبايي

The Ontological Analysis of "Nor Was Begotten" with Emphasis on the Viewpoints of Avicenna, Mulla Sadra, and Allameh Tabatabai

سورۀ توحيد، محفوف در مضامين عميق فلسفي و هستي‌شناسانه است، كه با توجه به سنخ استدلالي آن، تفاسير فلاسفه اسلامي، مستمسك خوبي براي فهم مي‌باشد. پژوهش حاضر در پي آن است كه استدلال ها و نكات مربوط به «لم يولد» را، از منظر فلاسفه اسلامي (با محوريت تفاسير هستي‌شناختي ابن‌سينا، ملاصدرا و علامه طباطبايي)، مورد تحليل مستقل و نقد تطبيقي قرار دهد. روش پژوهش، تحليلي- توصيفي است. در طول پژوهش از نماد ها و جداول براي بازنويسي منطقي استدلال ها بهره گيري شده است. مبتني بر يافته هاي پژوهش، استدلال ابن‌سينا [نفي مولوديت خداوند، مبتني بر ناسازگاري لذاته بودن با مولوديت و نياز به غير]، جامع نمي‌باشد؛ اين استدلال، با لحاظ مقدمات ديگر قابليت اصلاح و تقرير نو دارد. استدلال علامه طباطبايي [نفي مولوديت خداوند، مبتني بر ناسازگاري صمديت با مولوديت و نيازمندي]، بدليل متفرع شدن بر «صمديت» قابليت نقد دارد. با ملاحظه انتقادي- تركيبيِ استدلال ابن‌سينا و علامه طباطبايي مي‌توان استدلال جديدي را سامان داد. استدلال اول ملاصدرا [ نفي مولوديت مبتني بر تناقض مابين اقدم بودن واجب با تقدم والد]، بدليل دخالت غير ضروريِ مساله «اولويت»، قابل نقد و اصلاح است. استدلال دوم ملاصدرا [نفي مولوديت بدليل استلزام امكان] پسنديده است.

The Surah of Tawhid is filled with deep philosophical and ontological contents, which according to its argumentative category, the interpretations of Islamic philosophers are strong-hold for understanding. The present study seeks to analyze and critic the reasonings and points related to »nor was begotten « from Islamic philosophers` perspectives (focusing on the ontological interpretations of Avicenna, Mulla Sadra, and Allameh Tabatabai). The research method is analytic-descriptive. Throughout the research, symbols and tables have been used to logically rewrite the arguments. Based on the research findings, Avicenna's reasoning [denial of God's birth, based on the incompatibility of God`s Essence with birth and the need for others] is not comprehensive; This reasoning by considering other preliminaries can be revised and re-interpreted. Allameh Tabatabai's reasoning [denial of God's birth, based on the incompatibility of God`s Eternity with birth and need], can be criticized because of the ramifying of Eternity. New reasoning can be arranged by considering the combined critical reasoning of Avicenna and Allameh Tabatabai. Mulla Sadra's first reasoning [denial of birth based on the contradiction between precedence of existence and parental precedence] can be criticized and corrected due to the unnecessary involvement of the issue of "priority". Mulla Sadra's second reasoning [denial of birth due to the implication of possibility] is favorable.